De kijker zo goed mogelijk betrekken bij het filmverhaal

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 121-2018
Heb je een videocamera, dan hoeft het vinden van leuke filmonderwerpen eigenlijk helemaal geen lastige klus te zijn. In Nederland bestaan verschillende musea waar je prima uit de voeten kunt. In het Nederlands Openluchtmuseum zijn allerlei bezienswaardigheden te vinden die nader zijn uit te diepen. Richard Helwig koos hieruit zijn twee meest favoriete: de Westerstraat in de Jordaan en kamperen in een Pemberton stacaravan.

Filmen doe je om bewust herinneringen te bewaren, mooie plaatjes vast te leggen of om gewoon, zonder enige plannen vooraf, lekker bezig te zijn. Pak je het liever wat serieuzer aan? Stel jezelf in dat geval de vraag welke communicatieve functies je met de opnamen wilt gaan vervullen. Met andere woorden: stel jezelf eerst een aantal vragen voordat je de startknop indrukt. Wat weet de kijker al van het onderwerp? Hoe wil je de informatie overbrengen, hoe denk je de aandacht vast te houden en welke structuur wil je aanhouden in de beelden? Hoe voorkom je dat jouw overdracht van informatie niet nog meer vragen oproept? Iedere gestelde vraag behoeft een antwoord. Dat lijkt een ingewikkelde materie, maar is wel noodzakelijk om te kunnen komen tot een antwoord op de meest essentiële vraag: hoe kan ik de kijker zo goed mogelijk betrekken bij mijn filmverhaal? Geen filmmaker wil dat de kijker halverwege afdwaalt vanwege onbegrip. Je maakt een film voor collectief gebruik, mogelijkheden voor een individuele benadering zijn er niet.

Gedragen door bewegende beelden
Concreet samengevat hoe een en ander in zijn werk gaat: jouw film moet worden gedragen door bewegende beelden in combinatie met geluid. Het geluid gebruik je om de informatie, die je wilt overbrengen met de beelden, te ondersteunen. Daarbij kunnen stilstaande beelden worden toegevoegd, zoals foto’s van vroeger, stadsplattegronden of straatnaambordjes. De juiste timing van de shots en de bewegingen met de camera bepalen hoe het alles eruit komt te zien, waarbij nadruk kan worden gelegd op onder meer de vraagstelling, het trekken van aandacht op iets wat je als filmmaker naar voren wilt halen of de materie die je wilt samenvatten. Met de montage kun je het juiste tempo van de film naar jouw hand zetten. Dat tempo moet uiteraard zijn afgestemd op de verwerkingscapaciteit van die beelden bij de kijker. Het moet voldoende ruimte bieden om informatie op te kunnen nemen. Alleen dan zal die begrijpen wat je met de film voor ogen hebt. Overigens zijn alle beelden in de montage bewust wat roder gemaakt dan normaal, alsof het om enigszins verkleurde beelden gaat (verschillende kleuren waaruit een film is opgebouwd vervallen in een bepaald tempo door het tijdsverloop, hierdoor trekken de beelden naar een bepaalde, onnatuurlijke kleur toe).

Typische volksbuurt
Als voorbeeld neem ik de Jordaan, gelegen als wijk in het centrum van Amsterdam en aangelegd in de eerste helft van de zeventiende eeuw, bekend in zowel binnen- als buitenland. Deze typische volksbuurt kenmerkte zich door de vestiging van kleine bedrijven en ambachtslieden. In de Jordaan lagen maar liefst elf grachten, te weten van noord naar zuid: Palmgracht, Goudsbloemgracht, Lindengracht, Anjeliersgracht, Egelantiersgracht, Bloemgracht, Rozengracht, Lauriergracht, Elandsgracht, Looiersgracht en Passeerdersgracht. Als inleiding zou je een aantal oude foto’s en een stadsplattegrondje kunnen tonen aan de kijker. Met een beetje zoeken, bijvoorbeeld op internet of in de bibliotheek, zal je die al snel hebben gevonden. Los daarvan zijn er genoeg liedjes die ondersteuning kunnen bieden bij de beelden zoals die van zanger Johnny Jordaan. Hij kreeg grote bekendheid door zijn liederen over de hoofdstad en in het bijzonder over deze bijzondere wijk.

Werkelijk in die tijd
Vervolgens kun je het beeld laten overvloeien in het totaalplaatje van de Westerstraat in het Nederlands Openluchtmuseum. Zorg er daarbij voor dat je geen bezoekers mee in beeld neemt; je wilt bewerkstelligen alsof je werkelijk in die tijd de beelden hebt gemaakt. Want daar vind je een herbouw van panden, die ooit in die straat hebben gestaan. Het museum geeft hiermee een beeld van het leven op de locatie. Later boden ze onderdak aan arbeiders uit Drenthe. In het jaar 1901 leidden slechte omstandigheden in deze verkrotte woningen tot de Woningwet. De panden geven een beeld van de migratiestromen naar Amsterdam. In de jaren zeventig woonden er Turkse gastarbeiders. De gemeente Amsterdam schonk de panden in 2002 aan het museum.

Café Tante Stien
Je vindt er een postkantoor (fantastisch om daar naar binnen te stappen met de camera!), alsmede een ‘Turkenpension’ en Café Tante Stien uit het jaar 1974, waar nog altijd het muzikale Jordanese repertoire klinkt. Voor de ruiten staan oude fietsen, met typische hangsloten uit die tijd, geparkeerd. Alsof de bezoekers binnen aan de bar zitten. In het postkantoor uit de jaren vijftig kun je zelf ervaren hoe het was om een pakketje weg te brengen, geld op je Rijkspostspaarbankboekje te storten of postzegels aan te schaffen. Het verzenden van een telegram was vanzelfsprekend. Communicatie en geldverkeer stonden centraal. Het ontging niemand. Breng die sfeer over op de kijker. Maak shots van reclameposters uit die tijd (‘Jeugdsparen op een Postspaarbankboekje, dat zit goed!’) en laat bordjes die er hangen in de beelden terugkomen zoals ‘pakketpost’, ‘aangetekende stukken’, ‘pensioenbetalingen’, ‘girodienst’ en ‘zegelverkoop’. En… statief vereist!

Vanzelf genoeg ideeën
Omdat bij de loketten een glazen deurtje openstaat, schuif ik de camera er voorzichtig een stukje door naar binnen. Zodoende is het mogelijk beelden te maken van het interieur met de houten bureaus en kasten met de typische opbergvakjes en lades. Aan de muur hangt een huwelijksfoto van koningin Juliana en prins Bernhard. De dikke kluisdeur staat open. Let op al die details. Zoals verschillende stempels, oude brieven, pakketjes, een brievenweger, perforator, postboeken en een zwart telefoontoestel. Het is er allemaal. Je krijgt vanzelf genoeg ideeën om close-ups te maken. Alsof de beambten en de klanten opnieuw naar binnen zouden kunnen stappen. De bijpassende stemgeluiden die klinken in het postkantoor kun je op eenvoudige wijze aan de beelden toevoegen.

Eigen ‘huisje’ op wielen
Een ander onderwerp waar je een film over zou kunnen maken, is het kamperen met de caravan. Want dit is bijna sinds mensenheugenis een favoriete vakantiebezigheid van veel Nederlanders. Wat is er nou makkelijker dan de natuur in te trekken met je eigen ‘huisje’ op wielen? En wil je liever een vaste plek en heb je de financiële middelen, dan neem je toch gewoon een stacaravan? Ook hier geldt dat je foto’s van vroeger kunt gebruiken om beelden met de videocamera te ondersteunen. Kijken we naar 1957: kamperen in dat jaar is de meest gewilde besteding van de vakantie. Grote warenhuizen kenden een eigen kampeerafdeling. Hoe luxe was dat!

Een ideaal kampeermiddel
In de jaren zestig ontstonden er steeds meer campings. Populair hierbij was de bungalowtent. Er waren meerdere ruimten in gesitueerd en wat handig was, je kon er in staan. Rond 1930 werd er in Nederland al een eerste caravan geproduceerd, maar vanaf 1950 kwam hier steeds meer vraag naar en ging de productie sterk omhoog. In de jaren zestig en zeventig steeg het aantal caravans middels een explosieve groei van tienduizend naar negentigduizend. Mensen kochten een auto en daardoor bleek de caravan een ideaal kampeermiddel. Daar is tot op de dag van vandaag niets in veranderd. Reizen met de caravan blijft gewild. Uiteraard is de mate van comfort sterk toegenomen, zoals heerlijke bedden, een uitgebreide keuken en volop praktische opbergruimte. Misschien heeft een oom of tante nog de beschikking over filmopnamen uit die tijd. Filmcamera’s werden ook toen al veel gebruikt om vakanties mee vast te leggen. Laat het materiaal overzetten op video en verwerk het in de film van nu!

Volop rust en natuur
Een situatie die je terug kunt vinden in het Nederlands Openluchtmuseum en waar je met de camera de nodige opnamen van kunt maken: ga terug naar het jaar 1969. Hele generaties stadsbewoners brengen tussen 1 april en 30 september elk mooi weekend door op de camping. Vakanties zijn op die plekken al net zo populair. Wat wil je, niet ver van huis en toch volop rust en natuur. Op camping De Tol in Nunspeet stond 43 jaar lang op plek 47 een Pemberton stacaravan, type Panorama ‘69, Ranger, van het merk Pemberton. Deze werd nauwelijks verplaatst. Vanwege de rijke historie toonde het museum interesse om dit historische pronkstuk over te nemen. Die overname vond in 2013 plaats (laat beelden zien van de caravan aan de buitenkant, wissel deze af met details van bijvoorbeeld een plantenbak die bij de ingang hangt, de tuinstoelen en poppetjes die voor de ramen staan). Ron en Karin van der Werf uit Diemen kopen de caravan in 1988 van een ouder echtpaar, de campingeigenaren. Ron komt al sinds 1966 met zijn ouders op De Tol. In 1980 krijgt hij verkering met Karin, en zij gaat af en toe mee. Als er kinderen komen verblijft het gezin om de week in het weekend en in de zomervakanties in deze caravan (beelden van het interieur van de caravan kun je eenvoudig door de ramen heen maken, let op schitteringen in het glas).

Productie van vakantiecaravans
Bij een dergelijk onderwerp ontkom je er niet aan om een commentaarstem toe te passen. Alleen dan breng je de informatie, in combinatie met de beelden, correct over op de kijker. Geef achtergrondinformatie over de caravan zelf. Dat in de Engelse wijk Pemberton van Wigan, Pemberton Caravans in het jaar 1940 startte met de productie van vakantiecaravans. Deze kenmerken zich door een lange levensduur. Pemberton staat bekend als voorloper op het gebied van de ontwikkeling en het ontwerpen van caravans (je kunt een handige verkoper van caravans vragen of hij een stukje tekst voor de camera wil vertellen over waarom dit soort caravans veelvuldig door klanten wordt gekozen). In 1955 verhuist het bedrijf naar een terrein in de wijk Springfield van Wigan. Het bedrijf breidt zich later verder uit waarbij een deel van de productie wordt overgebracht naar Pemberton Leisure Homes Limited. Het merk Pemberton is een begrip in de wereld van het vakkundig ontwerpen en ontwikkelen van caravans waarbij gebruik wordt gemaakt van duurzame materialen. Ze zijn kwalitatief van een hoog niveau, bijvoorbeeld als het gaat om de extra breedte en dus ruimte, centrale verwarming, isolatie en dubbel glas. Opvallend daarbij is dat modellen geschikt zijn voor alle seizoenen en je er dus zelfs het hele jaar in kunt verblijven (als er folders met foto’s beschikbaar zijn, maak hier wat close-ups van).

Door de eeuwen heen
Veel verhalen van zowel de campinghouders als van de familie Van der Werf zijn bewaard gebleven. Ervaringen die het Nederlands Openluchtmuseum graag wil delen met de bezoekers. Je kunt in het museumpark buiten genieten van de verschillende gebouwen. In het entreegebouw vind je de Canon van Nederland. Een presentatie waarin de vijftig belangrijkste personen en gebeurtenissen uit de geschiedenis worden getoond. Je krijgt een duidelijk beeld van het leven in Nederland door de eeuwen heen. Wonen, werken, recreatie en tradities staan centraal, aan de hand van veelal verplaatste originele gebouwen zoals diverse soorten molens, huizen en boerderijen. Kom bijtijds want je hebt écht een hele dag nodig om alles met de camera te kunnen zien. De Westerstraat in de Amsterdamse Jordaan vind je meteen nadat je het museum bent binnengewandeld. De Pemberton stacaravan is gelegen in het gedeelte ‘Erven’. Je vindt het Nederlands Openluchtmuseum aan de Hoeferlaan 4, Arnhem, telefoon 026-3576111. Kijk op de website www.openluchtmuseum.nl voor meer informatie.

Richard Helwig

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Yamaha RX-A680 en RX-A880: Home Cinema power
Maximaal geluid, uniek design: de AV-receivers van de Yamaha AVENTAGE-serie vallen op door uitgelezen componenten ...