Conversaties over de vriendschap bij ‘Stan & Ollie’ in beeld

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 125-2019
Laurel en Hardy vormden het grootste komische duo dat Hollywood ooit gekend heeft. Voor miljoenen kijkers gaat de eerste kennismaking terug naar hun kindertijd. En nu is er ‘Stan & Ollie’. Wat maakt de inhoud van die bioscoopfilm zo bijzonder? Richard Helwig dook in de leerzame materie van de conversaties, gericht op de hechte vriendschap van die twee. Want hoe heeft de filmmaker ervoor gekozen dit verhaal (wat zich nu eens achter de schermen afspeelt, in plaats van ervoor) op de kijker over te brengen?

Met hun hoogtijdagen achter zich, besluiten Stan en Oliver hun triomfantelijke afscheidstournee af te leggen. Dat gebeurt in het naoorlogse Groot-Brittannië en Ierland. Het is het jaar 1953. Zo zegt Oliver tegen Stan: ‘We doen dit tot we aan onze nieuwe film beginnen.’ Ondanks de druk die op hen ligt wegens een hectisch schema, weten ze met de steun van hun echtgenotes hun status veilig te stellen bij het aanbiddende publiek. In de hoofdrollen zien we, zoals dat bij Stan en Oliver in hun films het geval was, een Brit en een Amerikaan, de acteurs Steve Coogan en John C. Reilly. We zien hoeveel de twee van elkaar hielden en hoe ze werden ondersteund door hun echtgenotes Ida (Nina Arianda) en Lucille (Shirley Henderson), overigens een stel op zich. Over hoe ze de harten stalen van hun fans, waar ze veel respect voor hadden (zelfs toen Stan al flink op leeftijd was, beantwoordde hij al hun brieven persoonlijk). Regisseur is Jon S. Baird, een ‘awardwinning’ regisseur.

Hun alter ego’s
Je zou rustig kunnen zeggen dat ‘Stan & Ollie’ een verhaal is, doordrenkt van een vriendschap, tussen twee ouwe gabbers die toevallig grote komieken zijn. Een verhaal over twee mensen die zich realiseren dat ze eigenlijk niet zonder elkaar kunnen. Over wat voor mensen zij waren als zij niet op de filmset stonden. Samen met het ontdekken van die twee verschillende kanten. En dat blijkt een enorm verschil ten opzichte van hun alter ego’s op het witte doek te zijn. Belangrijk om te weten is dat de film gebaseerd is op het nog niet eerder vertelde verhaal, en dus niet die humor bevat zoals je misschien op het eerste gezicht zou denken als je die twee voor ogen hebt. Sterker nog, het is drama.

Meer dan honderd films
Arthur Stanley Jefferson werd op 16 juni 1890 in het Engelse plaatsje Ulverston geboren. Hij was de zoon van Arthur en Madge (Margaret) Jefferson, beiden actief in de Britse theaterwereld. Ollie Norvell Hardy zag in 1892 in het Amerikaanse Georgia het eerste levenslicht. Als kind bestudeerde hij in het hotel van zijn vader de gasten in de lobby, hierdoor wist hij zijn acteertalent te ontwikkelen. In de tijd van de stomme film, en dan hebben we het over de jaren twintig van de vorige eeuw, veroverde het filmduo de wereld. En na de komst van de geluidsfilm ging dat door. Veel artiesten hadden moeite met die overgang. Stan en Oliver gingen er makkelijker mee om. Verschillende uitspraken werden beroemd. Kijk naar die van Oliver als hij weer eens in de problemen zat: ‘Why don’t you do something to help me?’ Het betrof niet alleen maar de korte films die ze maakten, ook de langere versies waren in trek. Sommige titels bleken wat minder succesvol. Als duo maakten ze meer dan honderd films.

Onvoorstelbare puinhoop
Beiden brachten in de verhalen niet alleen zichzelf in de meest uiteenlopende problemen, hun omgeving moest het eveneens ontgelden. De meest simpele situaties liepen in een handomdraai uit tot een onvoorstelbare puinhoop. Oliver speelde de meest verstandige, overwichtige, hoogdravende man, meer een betweter. Terwijl Stan in de praktijk gewoon slimmer bleek te zijn, maar zich veelvuldig manoeuvreerde in een slachtofferrol. De karakters waren dusdanig bepaald dat ze best vaak ruzie hadden, maar dat dit binnen korte tijd weer helemaal kon zijn bijgelegd. Ze vulden elkaar volledig aan als het ging om het gezamenlijk trachten uit de problemen te komen.

Niet aanwijsbaar
De onderlinge verhoudingen tussen Stan en Oliver in de privé-sfeer zijn in de geschiedenis relatief maar matig belicht. Uit de film ‘Stan & Ollie’ blijkt dat die verhoudingen niet altijd even optimaal waren. De filmmakers zijn op zoek geweest naar de nodige voorbeelden daarvan. Zo zegt Oliver tegen Stan: ‘We hadden iets moois samen, maar jij koesterde een wrok omdat ik een film maakte met iemand anders.’ En Stan tegen Oliver: ‘Daar kon ik dagenlang niet van slapen. Je bent gewoon een luie donder die mazzel had dat je mij ontmoette.’ Oliver op zijn beurt: ‘Mazzel? Met een man die zich altijd achter zijn typmachine verbergt?’ Hierbij doelt hij op het feit dat Stan de meeste creatieve invloed op het maken van de films had, terwijl Oliver zich beperkte tot het acteerwerk voor de camera. Of deze scène waarin Stan tegen Oliver zegt: ‘Je hebt me verraden. Onze vriendschap.’ En Oliver tegen Stan: ‘Je bent leeg!’ In deze situaties leert de kijker de hoofdpersonen kennen uit de handelingen die zij verrichten. Karakter zelf is niet aanwijsbaar, maar met een beetje mensenkennis kom je heel ver. Het gaat om de kleine, maar veelzeggende signalen, waardoor de karakters vlot kunnen worden gepositioneerd.

Tegenstrijdige visies
Het zijn van die conflicten waarbij het ene gelijk (Stan vindt dat Oliver lui is en hij vindt dat Oliver alleen dankzij hem toch nog iets van betekenis is geworden) het andere gelijk (Oliver bestrijdt dat standpunt van Stan en verwijt hem juist dat hij altijd maar aan het schrijven is en alleen maar achter zijn typmachine zit) wil domineren. Het zijn juist die tegenstrijdige visies die voor spanning bij de kijker zorgen. En zeg nou eerlijk, zonder die spanning zou er toch voor de kijker toch niets meer aan zijn? Bij ‘Stan & Ollie’ is het helder dat de filmmaker geen moeite heeft gehad met het vinden van conflicten. De research is daar zeker op gericht. Vanzelfsprekend heeft het geen zin om een filmverhaal vol te stoppen met conflicten. De essentie is gelegen in het feit dat conflicten geloofwaardig moeten zijn. Dat ze niet op zichzelf kunnen bestaan en altijd voortkomen uit strevingen en ambities van de hoofdpersonen.

Een voelbare spanning
Richten we ons op de rollen die Stan en Oliver in hun vele films speelden, dan is er sprake van een zeker contrast. Zelfs dat leidt tot een voelbare spanning. Het uiterlijk van Stan (dun) en Oliver (dik), met hun uiteenlopende postuur, zorgt voor een groot contrast dat rechtstreeks gerefereerd kan worden aan de geheel verschillende karakters van het tweetal. Zelfs de filmstudio wilde dat Oliver niet op dieet zou gaan om het contrast tussen hem en Stan vast te houden. Karakters in een film moeten op een doordachte manier worden bepaald. Oliver friemelt regelmatig aan zijn stropdas en doet allerlei uitspraken die in verschillende titels terugkomen, zonder dat het bij de kijker verveelt. Zoals het in ogenschouw nemen van wat Stan in een bepaalde situatie aan het doen is, om hem vervolgens opzij te schuiven en te zeggen: ‘Let me do that!’, waarbij hetgeen hij gedaan wilde krijgen, alsnog op een teleurstelling uitdraait. Zelfs de kijker wordt betrokken in scènes als Oliver met een wanhopige blik in de camera kijkt. Een van de meest bekende uitspraken is toch wel: ‘Well, here’s another nice mess you’ve gotten us into!’. Stan krijgt de schuld, terwijl hij er net zoveel aan had kunnen doen om dingen te veranderen.

Teken van zorgzaamheid
In de film is voldoende ruimte gecreëerd voor de echtgenotes van Stan en Oliver en de rollen die zij innamen. We zien Oliver, zwetend achter de coulissen. In één oogopslag is zichtbaar dat hij zich niet lekker voelt en het slecht is gesteld met zijn gezondheid, waaronder het hebben van hartproblemen. Met een scène waarin Oliver op de bank zit, terwijl zijn echtgenote ernaast staat en tegen hem zegt: ‘Je kunt het podium niet op in je huidige conditie. Ik hou van je, maar ik ga niet toekijken hoe deze tour je dood wordt.’ Het is een teken van zorgzaamheid tussen deze twee personen. In het verhaal slaat de vertwijfeling regelmatig toe. Zoals de scène waarin de echtgenote van Oliver tegen hem zegt, terwijl ze samen in één bed liggen: ‘Laat ie je te hard werken, schat?’ Waarop Oliver antwoordt: ‘Je kent Stan.’ Of deze scène waarbij Stan van zijn vrouw te horen krijgt: ‘Je had allang “vaarwel” tegen Oliver kunnen zeggen.’

In de filmcontracten
Als filmmaker zou je zelfs een verhaal kunnen maken over het turbulente liefdesleven van Stan, als het gaat om de affaires waarin hij verzeild raakte, de verschillende huwelijken, scheidingen en alimentaties. Hij was geen vrouwenversierder, maar op dat gebied bleek het geluk hem niet gunstig te zijn gezind. Soms best ingewikkeld om dat uit te leggen, laat staan in beelden vast te leggen. Zo zou zijn liefde voor de Australische Mae Charlotte Dahlberg zelfs zijn carrière belemmeren. In de filmcontracten stond glashard aangegeven dat zij er niet bij betrokken mocht zijn. Positief was wel de geboorte van zijn dochter Lois (1927) uit zijn huwelijk met Lois Neilson. Daarentegen ontaardde de geboorte van zijn zoon Robert Stanley in een treurige gebeurtenis. Het kind werd te vroeg geboren en leefde maar een aantal dagen. Van al zijn huwelijken, duurde die met Ida Kitaeva Raphael tot aan zijn dood. Zij trouwde hem niet voor zijn geld want de financiële situatie van Stan was in het jaar 1946 niet bepaald rooskleurig te noemen.

Moment van ontroering
Uiteindelijk weten Stan en Oliver elkaar altijd weer te vinden. Zo zegt Stan tegen zijn echtgenote, terwijl ze aan de bar zitten: ‘Ik had ons deze tour nooit moeten laten doen. Ik hou van hem, Ida.’ Een moment van ontroering is de scène waarin Oliver bij Stan in het hotel Savoy in Londen aanklopt, waar ze tijdelijk verblijven. Als die de deur net heeft opengedaan, vraagt Oliver: ‘Je vertrekt toch niet, hè Stan? De show moet altijd doorgaan.’ Stan knikt. Beiden grinniken. Dat ze onafscheidelijk zijn, blijkt wel uit de woorden van Stan tegen zijn echtgenote: ‘Als je onze films ziet, gaat het altijd om ons tweeën.’ Nog een voorbeeld hiervan is deze. Terwijl Oliver ziek in bed ligt, zegt hij tegen Stan: ‘We hadden alleen elkaar. Ik heb nergens spijt van. En jij moet ook nergens spijt van hebben.’ Het was 1955 toen ze voor het laatst optraden in het openbaar. Twee jaar later overleed Oliver aan de gevolgen van hartproblemen en beroertes, waarna Stan het besluit nam om te stoppen met acteren. Hij stierf in 1965. ‘Stan & Ollie’ is een film die iedere liefhebber van dit duo gezien moet hebben. De wijze waarop het hele verhaal met alle details in beeld is gebracht, verdient een grote pluim.

Wist je dat de gezichten van Stan en Oliver in hun films vaak op een dusdanige wijze in beeld werden genomen dat er geen schaduw op zou vallen? Hierdoor kregen ze een clownachtig uiterlijk.

‘Stan & Ollie’ is op 10 januari 2019 in de Nederlandse bioscopen in première gegaan.

Richard Helwig
Foto’s: Entertainment One

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Kan ik films maken op mijn iPhone?
Met de opkomst van sociale media en videoplatformen zoals YouTube, is er een grote stijging ...