De Wondere Wereld die Video heet… (deel 1)

Redactie How to Video opnames

Julia Keydel en Brian Winston, twee grootheden uit de film- en videowereld, schreven in 1989 het boek ‘Working with Video’, vertaald door Jan Tazelaar. Niet meer in de handel, maar door mij herontdekt op een boekenmarkt. Een boek wat zijn tijd ver vooruit was en waaruit ik al eerder een aantal onderwerpen heb uitgelicht om in dit tijdschrift weer te geven. Julia Keydel was indertijd film- en videoproducer, docente aan de New York University en regisseerde series voor de televisie. Brian Winston was twintig jaar werkzaam bij de BBC, professor aan de New York University en hoofd van de afdeling Film Studies.

Het boek belicht alle facetten van het werken met film- en video en blijkt ruim dertig jaar later nog dermate actueel te zijn, dat een heruitgave een aanwinst op filmgebied zou betekenen. Vooral de beginnende videofilmer zou er veel uit kunnen leren. Helaas bestaat de uitgeverij niet meer, dus dat wordt snuffelen op de boekenmarkt. De wereld van de video heeft vele gezichten. Vanaf de grote omroepmaatschappijen die de televisienetten verzorgen tot aan de particuliere gebruikers van een camcorder. Sommige mensen gebruiken de term ‘video’ uitsluitend voor de niet-omroepgerichte toepassingen ervan en reserveren de term ‘televisie’ voor het omroepgebruik. Televisie neemt echter geen speciale positie meer in. Televisiemakers krijgen steeds meer kleine en lichte apparatuur tot hun beschikking, apparatuur die meer weg heeft van de moderne thuisvideo dan van de grote studiosystemen van weleer. Nieuwe systemen als moderne digitale camcorders en kabel-tv hebben gemaakt dat omroeptelevisie onderhand een onderdeel van de videowereld is geworden. ‘Video’ is de term die gebruikt wordt ter aanduiding van het hele productieproces van elektronische beelden, ongeacht de vraag waar ze vandaan komen en hoe ze verspreid worden. Video is een vertrouwde verschijning geworden. Goed genoeg voor de amateurfilmer om zelf te beginnen met het produceren van bewegende beelden, met vaak verbluffend goede resultaten.Drukwerk

Onbegrensde verbeeldingswereld
De verbeeldingswereld wordt bepaald door de behoefte aan communicatie. Om een gedachte te delen moet de ontvan-gende persoon in staat zijn de boodschap te begrijpen. Met andere woorden, zowel de zender als de ontvanger van een boodschap moeten althans ten dele het systeem kennen, waarin een aantal conventies in klanken worden uitgedrukt om bedoelingen over te brengen. De ‘wetten’ van het perspectief vormen een nader systeem. Wanneer je het systeem niet begrijpt, zul je de boodschap niet verstaan. Theoretisch is het rijk der verbeelding onbegrensd, maar zodra een gedachte aan een ander moet worden overgedragen is daar een bepaald systeem voor nodig. Mensen die in de communicatiewereld werkzaam zijn begrijpen het systeem waarmee ze werken en kunnen het ruwe materiaal van hun geest – hun verbeeldingskracht – aanpassen, opdat ze in dat systeem passen. Nieuwe systemen komen, gewoonlijk vrij langzaam, voort uit oude.

Communicatiesystemen
Televisie is niet, zoals het cliché wil, een venster op de wereld. Het is veeleer een communicatiesysteem, een taal die onderworpen is aan verschillende series regels (zoals ze bijvoorbeeld worden toegepast voor het produceren van wat we door de omroepen voorgeschoteld krijgen). Op wat voor manier zijn de tv-programma’s te vergelijken met een taal? Stel, u zet uw televisietoestel aan en de presentator zegt: ‘En dan nu het journaal van acht uur.’ U weet dan dat bepaalde dingen wel, en andere niet zullen volgen. Een bekende zanger of cabaretier zal niet in beeld komen, tenzij hem of haar iets belangrijks is overkomen. Daarentegen zal vrijwel zeker een politicus op het scherm verschijnen. Binnen de wereld van video vertegenwoordigt de televisie-omroep een bepaald systeem. Daar-binnen heeft ook ieder soort programma een eigen systeem, dat de vorm ervan bepaalt. Dat wil niet zeggen dat er nooit iets nieuws gemaakt wordt. Net zoals de taal doorlopend verandert, omdat nieuwe gedachten uitgedrukt moeten worden, kunnen de systemen van de televisie steeds voor nieuwe programma’s worden gebruikt. En net zoals er binnen een taal doorlopend nieuwe woorden ontstaan, kan ook de wereld van video binnen het systeem nieuwe vormen voortbrengen.

Inspiratiebronnen
De overdracht van gedachten kan talloze vormen aannemen en op talloze verschillende niveaus werken. Voor iedereen die met een ander wenst te communiceren is wellicht het eerste vereiste te proberen de geest open te houden voor nieuwe impulsen. Met name de videomaker kan veel inspiratie ontlenen aan de andere beeldende kunsten, daarbij inbegrepen de meeste algemene bronnen binnen onze cultuurtelevisie en film. Posters, schilderijen en het werk van kunstfotografen kunnen eveneens waardevolle bronnen vormen. Veel videomakers baseren hun werk dan ook op thema’s die zij ontlenen aan de literatuur, de muziek en het theater.Drukwerk

De basishandelingen
In veel boeken over productietechnieken wordt ervan uitgegaan dat thuisvideo’s moeten worden gemaakt op dezelfde manier als de grote filmmakers en omroepen dat doen. Dat is maar ten dele waar. Natuurlijk is het niet moeilijk om de camera vakkundig te leren bedienen en scherpe en stilstaande opnamen te maken en je moet ook inderdaad niet nalaten dat onder de knie te krijgen. De familie moet net zo goed genieten als het grote publiek van een tv-programma en daarvoor zijn de basistechnieken voldoende. Het is belangrijk te weten hoe de camera werkt, wat ermee kan worden gedaan en aan welke eenvoudige principes je je moet houden om heldere en stabiele beelden te krijgen.

Gulden middenweg
Wanneer je eenmaal zo ver bent, word je misschien teleurgesteld omdat je niet in staat blijkt je vakantieimpressie in een pakkende mini-documentaire om te zetten. Maar bedenk dan dat alle toestanden, die bij het verkrijgen van professionele resultaten komen kijken, juist in het nadeel van de film kunnen werken. Iedere gebeurtenis kan, als je niet oppast, in de schaduw van de eigenlijke opname komen te staan. Het eindresultaat kan zijn, dat je enige vakantieherinnering bestaat uit plaatjes van een familie die gek werd van al die speciale opnamen die je nodig vond voor die gestroomlijnde produktie in ‘omroepstijl’.
Wat ons in onze cultuur aanspreekt is het indringende, het ongewone. Voor het grote publiek maak je je vakantie-opnamen ineens een stuk interessanter als je midden in een natuurramp of een revolutie verzeild was geraakt.
Er bestaat een gulden middenweg tussen het streven naar resultaten met een volkomen professioneel aanzien en het ont-spannen vastleggen van familietafereeltjes. De supermoderne digitale camcorder is niet een apparaat dat ons in staat stelt iets geheel nieuws te doen, iets wat niet mogelijk was voordat deze was ontwikkeld. Veeleer is het de vervulling van de belofte van de technologie van het bewegende beeld, een technologie die nu bijna anderhalve eeuw oud is. Die supermoderne digitale camcorder is een verbluffend staaltje techniek en de mogelijkheden van dit uiterst geavanceerde gereedschap moeten niet worden onderschat. Maar het blijft niet meer dan een stuk gereedschap. De toepasssingsmogelijkheden ervan worden nog steeds beperkt door de wetten die eveneens golden voor de 8mm-filmcamera.Drukwerk

Nieuw gereedschap, oude problemen
De digitale camcorder, die het veelvoudige kost als indertijd de 8mm-filmcamera, biedt ongetwijfeld veel meer mogelijkheden. Er kan veel meer mee worden gefilmd tegen een veel lagere prijs. Hij werkt nog onder lichtomstandigheden waarin de filmcamera helemaal geen beeld meer zou vastleggen. De tape of schijf hoeft niet ontwikkeld te worden en de resultaten kunnen meteen op het schermpje worden gecontroleerd of op een tv-toestel of pc worden afgespeeld. Desondanks zijn de ermee te bereiken resultaten vaak zeer verwant aan die welke met een filmcamera worden gerealiseerd. Opnamen kunnen ook slecht zijn gecomponeerd en overladen zijn met zoomeffecten en slordige camerabewegingen. Sequenties blijken op dezelfde manier vaak niets anders te zijn dan een serie onsamenhangende opnamen die van een enkele bewegingsvorm gebruikmaken, in plaats van de beweging van de camera zelf. Met slechts een klein beetje inzicht in de eisen die aan het maken van videoproducties voor een groter publiek worden gesteld, kunnen dit soort resultaten sterk worden verbeterd.

De invloed van video
Vandaag de dag maken organisaties zelf kleine filmprodukties of geven opdracht aan film- of videomakers. Dankzij de moderne ultra lichte video-apparatuur kan zelfs een zeer bescheiden organisatie, met een beperkt budget profi teren van de voordelen van het bewegende beeld. Ten gevolge daarvan worden video’s tegenwoordig zeer algemeen gebruikt voor het presenteren van nieuwe ontwikkelingen en promoties van nieuwe produkten. In grote lijnen is dit soort werk echter wel gebonden aan wetten die ook voor grote producties gelden. Zo moet het camerawerk voldoen aan de daarvoor geldende ‘professionele’ eisen. De montage dient vlekkeloos te zijn. Het gebruik van titels moet artistiek verantwoord zijn en de muziek moet het geheel op professionele wijze ondersteunen.

Educatieve aspecten
Het bewegend beeld kan nuttig zijn in het onderwijs. Toch is videomateriaal in geen geval een volwaardige vervanger voor de traditionele onderwijsmethoden, want hoewel redelijkerwijs mag worden aangenomen dat bepaalde informatie, indrukken of handelingen goed uitkomen op het beeldscherm, het is evenzeer waar dat logische redeneringen en feiten er niet zo gunstig mee overkomen. Maar het is zonder twijfel een rijke aanvulling op het lesmateriaal van scholen, zoals schoolradio- en televisie dit al decennia lang bewijzen.Drukwerk

Experimenteren
We gebruiken het woord ‘experimenteel’ vaak voor ongebruikelijke werkwijzen die kunstenaars hanteren, ongeacht het medium waarmee ze werken. Maar ‘experimenteel’ betekent niet ‘alles mag’. Het zijn die functionele resultaten die de ‘speelsheid’ met de videocamera omzetten in een serieuze poging tot het ontsluiten van nieuwe communicatiemogelijkheden. Er zijn altijd mensen te vinden die je volledig plat krijgt met een serie steeds wisselende speciale effecten, maar veel zijn dat er niet. Kunstuitingen zoals beeldhouw- en schilderkunst bieden de kijker een ontsnappingsmogelijkheid – men kan zich omdraaien en weglopen. Film, video en andere kunsten die via ‘voorstellingen’ hun doel bereiken, hebben vaak te lijden onder het feit dat de presentatie nog een hele tijd doorgaat terwijl de boodschap allang is overgebracht. Hoe onorthodox je dus ook te werk gaat, zorg dat de tijdsduur overeenstemt met de achterliggende boodschap. Zoals dat met elke vorm van communicatie gaat: hoe korter hoe beter.

De taal van video
De bovenstaande aspecten maken het werken met video tot zo’n fascinerende uitdaging voor iedereen die betrokken is bij wat er leeft in de maatschappij en die actief met zijn of haar medeburger wil communiceren over wat er leeft. Om iets te kunnen doen met deze boeiende technologie hoef je alleen maar de basisregels van het spel te kennen en te weten hoe we onze audiovisuele hulpmiddelen gebruiken. Met andere woorden, enige kennis hebben van de taal van video. Doeltreffend werken met video betekent de taal leren. Er is geen reden waarom we dat niet zouden kunnen. Tenslotte hebben we de bijbehorende technologie binnen handbereik. Alles wat je daar zelf aan hoeft toe te voegen, is het werk van de professionals op een analytische en kritische manier volgen, je eigen verbeeldingskracht te hulp roepen en op een creatieve manier toetreden tot de Wondere Wereld die Video heet.

Gabriël de Leeuw

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Check Also
Samsung PRO Plus 128GB microSD-kaart
Samsung Electronics introduceert de nieuwste microSD-kaart van de PRO Plus-productlijn. De PRO Plus 128GB microSD ...