Echt leren filmen: Filmen en smartphone

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 114-2017
Over de hele wereld filmen miljoenen mensen met hun smartphone. Althans, ze richten hun smartphone op een onderwerp of situatie en drukken op record, filmen dan een aantal seconden of zolang een actie duurt en drukken op stop. Daarna wordt de opname vaak nog gedeeld via internet. Dit is de simpelste vorm van “shoot and share”.

Met een smartphone kun je meer dan alleen “one-shot-filmpjes” maken. Ook dat is te zien over de hele wereld op de diverse smartphone filmfestivals. Onder andere in Parijs het Festival Pocket Films, in Barcelona (Spanje) het Cinephone International Smartphone Shortfilm Festival, in Beverly Hills (U.S.A.) het iPhone Film Festival, in San Diego (U.S.A.) het International Mobil Film Festival, in Karachi (Pakistan) het Pocket Cinema Film Festival, in Seoul (Zuid-Korea) het Olleh International Smartphone Film Festival (OISFF). Eind mei wordt voor de derde keer in Zürich (Zwitserland) het Mobile Motion Film Festival gehouden. Vorig jaar waren er 478 inzendingen uit 68 landen.

FILMOPNAME ALLEEN VOOR JEZELF
Als je een filmopname alleen voor jezelf maakt, hoef je met niemand rekening te houden. Het wordt anders als je wilt dat ook anderen je opname bekijken. Dan is het voor de kijker prettig als het gefilmde beeld stil staat. Geen schommelingen, trillingen en onverwachte bewegingen van de smartphone. Tevens is het fijn om te kijken naar een harmonieuze compositie, goed belicht en scherp. Ook de oren willen bediend worden met goed geluid. Last but not least is het vanzelfsprekend om naar een horizontaal filmbeeld te kijken. De mens, met z’n twee ogen naast elkaar, bekijkt ook alles om zich heen horizontaal.

VERTICAL VIDEO SYNDROME
Onder Vertical Video Syndrome wordt verstaan het vertonen van een verticaal filmbeeld met twee brede zwarte balken ernaast op een horizontaal scherm. Dit is het resultaat als bij het filmen een smartphone rechtop wordt gehouden. Als je de verticale opname alleen verticaal op een smartphone of tablet bekijkt, is er niets aan de hand. Maar als je de verticale filmopname op een horizontaal scherm bekijkt, zie je meer zwart dan beeld! Als je serieus wilt gaan filmen met een smartphone, is het sterk aan te bevelen om altijd horizontaal te filmen. Op een smartphone, tablet, beeldscherm of tv heb je dan geen last van twee zwarte verticale balken. Op YouTube staat een heel grappig filmpje van circa drie minuten dat uitgebreid ingaat op het Vertical Video Syndrome. Het is van GLOVE AND BOOTS VIDEOS en de titel is Vertical Video Syndrome – A PSA.

FILMEN MET EEN SMARTPHONE
Of je nu filmt met een camcorder, een spiegelreflexcamera, een systeemcamera, een compactcamera, een tablet of een smartphone: het filmen, het vormgeven van de inhoud, het maken van een beeldverhaal, blijft hetzelfde. Wil je met een smart-phone méér kunnen doen dan alleen maar automatisch wat vastleggen, dan zijn er wel een aantal technische beperkingen. Met uitzondering van een aantal onderdelen van de nieuwste en duurdere smartphones, is er vaak sprake van:
• alleen automatische belichting, witbalans, ISO-instelling en scherpstelling
• klein lensje met meestal een vast (normaal) brandpunt
• kleine sensor, kwaliteitsverlies bij digitaal inzoomen
• matige beeldstabilisatie
• beperkte geluidsopname, geheugenopslag en batterijduur.
Een aantal van deze beperkingen is op te lossen met hulpmiddelen als app’s, voorzetlenzen, extra microfoons, externe stabilizer, extra accu en licht.

APP’S
Er zijn diverse app’s op de markt die de smartphone meer mogelijkheden geven met betrekking tot bijvoorbeeld handmatig scherpstellen, belichten, instellen ISO, sluitertijd, witbalans en geluidsniveau. Sommige firma’s vinden zelfs dat je met hun app nooit meer een andere videocamera nodig hebt….. en dat je met hun app alles in huis hebt om je eigen Hollywood film, documentaire, muziek video en nieuwsverhaal te kunnen maken…. Eén van de meest veelzijdige app’s is FiLMiC Pro voor zowel Android als iOS (Apple). Deze app heeft ook de mogelijkheid van een variabele zoomsnelheid, beeldschermraster en een variabel aantal beelden per seconde tot wel 240 bps. Zo zijn er ook app’s om enkel-beeld-opnamen (stop motion) te maken, bijvoorbeeld de gratis app’s Lego Movie Maker en Stop Motion Studio. Daarnaast kunnen een heleboel (semi-)professionele hulpmiddelen worden geleverd als lensaanpassingen, geluidsmeters, stereomicrofoons, stabilizers en aanpassingen met betrekking tot het beeldscherm voor Cinemascope, Super 35 en Super 16. Kortom: er is veel te koop om van een smartphone een (bijna) echte videocamera te maken.

VOORZETLENZEN EN LENSCAMERA’S
Op de smartphone zit meestal een lensje met een vast normaal brandpunt. Je kunt wel digitaal inzoomen met een smartphone, maar is het af te raden vanwege de matige beeldkwaliteit. Voor de smartphone worden door veel fabrikanten voortzetlenzen aangeboden zoals groothoeklens, fish eye lens, telelens, zoomlens en macrolens. De fish eye lens is voor een keer grappig, maar verder is deze lens niet vaak functioneel te gebruiken. Daarentegen kunnen de tele-, groothoek- en macrolens echt een verrijking zijn. Voor sommige smartphones zijn ook opzetzoomlensjes te verkrijgen met een zoomfactor van 8, 10 of 12. De voorzetlenzen worden met een houder simpel voor de vaste lens van de smartphone geschoven.
Naast de voorzetlenzen, bestaan er ook lens- of opzetcamera’s voor de smartphone. Dit kan een camera zijn met een vaste zoomlens met optische zoom van bijvoorbeeld 30x of een camera met E-mount voor verwisselbare objectieven. Sony is in deze lenscamera’s gespecialiseerd. Zo’n lenscamera kan op de smartphone worden geklemd of los in de hand worden gehouden. De camera is via WiFi met de smartphone verbonden en wordt met een gratis app via de smartphone bediend.

GELUID
Het vaste microfoontje op de smartphone heeft z’n beperkingen. Alleen dichtbij opgenomen geluid is redelijk tot goed. Als je alleen gebruik maakt van de vaste microfoon, moet je er wel op letten dat je tijdens de film- en geluidsopname niets zegt. Omdat de smartphone zich maar enkele tientallen centimeters van je mond bevindt, praat je dan door het op te nemen geluid heen. Naast stereo opzetmicrofoons zijn er voor de smartphone ook richtmicrofoons, die het geluid beter opnemen dan de vaste microfoon. Verder kan men gebruik maken van een dasspeld- of clip-on microfoon. Dit kan ook in combinatie met een zender en ontvanger. Een andere manier van goed (professioneel) geluid opnemen is om het geluid apart op te nemen. Dit kan met een professionele draagbare handheld-recorder met USB-audio-interface die is voorzien van een verwisselbaar microfoon systeem. Op de recorder kan een stereomicrofoon worden bevestigd en de recorder heeft ingangen voor bijvoorbeeld zendermicrofoons. Bij deze werkmethode fungeert het geluid dat is opgenomen met de vaste microfoon van de smartphone als “guidetrack”. Bij de montage leg je het professionele geluid van de handheldrecorder gelijk met het geluid van de smartphone. Als er extra voor “oog en oor” is gezorgd, kan men uitgebreider met de smartphone aan de slag gaan.

STANDPUNT EN COMPOSITIE
Om met een smartphone te filmen gelden dezelfde regels en uitgangspunten als voor andere videocamera’s. Bepaal wat je wilt gaan filmen. Maak een plan. Bedenk een beeldverhaal met begin en eind. Breng afwisseling in het middenstuk. Bereid je opnamen voor. Pas beeld- en filmtaal toe met totaal-, medium- en close up-opnamen. Maak gebruik van establishingshots, zodat de kijker visueel overzicht krijgt van de situatie. Kies functionele standpunten zoals de ooghoogte van een kind, hoog voor een overzicht, laag om iets indrukwekkend weer te geven. Bekijk je te filmen onderwerp van alle kanten en van dichtbij en veraf. Maak zo mogelijk gebruik van voor- en/of achtergrond om diepte in het tweedimensionale beeld te creëren. Kies bij de standpunten het juiste brandpunt met een harmonieuze compositie. Daarbij kun je als hulpmiddel het beeldraster voor de “regel van derden” gebruiken. Dit raster bestaat uit twee horizontale en twee verticale lijnen die het beeld horizontaal en verticaal in drieën delen. Als je onderwerp zich bevindt op of dicht bij de snijpunten van de vier lijnen, kan dat jouw compositie versterken. Ga bij het maken van een compositie ook af op je eigen gevoel voor harmonie. De “regel van derden” is geen wet van Meden en Perzen, maar een hulpmiddel. Zorg altijd voor een rechte horizon in beeld. Het stoort als het beeld scheef staat, want de mens kent van nature geen scheve horizon. Houd de camera stil als er geen reden is voor een camerabeweging. Film stabiel!

STABIEL FILMEN MET EEN SMARTPHONE
De smartphone nodigt uit om ermee uit de hand te filmen. Als je dat doet, houd de camera dan horizontaal met twee handen vast. Om de camera extra goed te kunnen vasthouden zijn er voor de smartphone speciale grips en mounts, die tevens een bevestigingsmogelijkheid hebben voor een microfoon en een led lamp. Druk vervolgens je beide bovenarmen tegen je bovenlichaam en zet je benen in een spreidstand op ruim heupbreedte. Op deze manier maak je van je lichaam een stevig “levend” statief. Beter is het om een echt statief te gebruiken met daarop een houder voor de smartphone. Statieven zijn er in alle maten en vormen, van tafelstatief tot volledig één- en driepootstatief. Verder zijn er voor de smartphone diverse adapters, arms, clamps, rigs, stands en sticks te koop. En niet te vergeten de Gorillapod die met z’n flexibele buigzame pootjes overal omheen geklemd kan worden.

BEWEGEN MET EEN SMARTPHONE
Ook de regels en uitgangspunten voor het bewegen met een camera zijn voor elke camera hetzelfde.
Wil je een beweging met de camera maken, beweeg dan rustig. Als je uit de hand met een smartphone een zijwaartse camerabeweging wilt maken, bepaal dan eerst de eindcompositie van de beweging. Ga dan in de houding staan (zoals hiervoor is beschreven) alsof je de eindcompositie gaat filmen. Draai dan alleen met je bovenlichaam terug naar de beginpositie van de camerabeweging en begin met filmen. Op deze manier eindig je de camerabeweging in een (stabiele) ruststand. Beter is natuurlijk om pan- of tilt-bewegingen van statief te maken. Wil je met de smartphone een rijer maken door met de camera in de hand te lopen, gebruik dan een stabilizer. Er bestaan verschillende soorten stabilizers in verschillende prijsklassen. Een zeer aan te bevelen stabilizer is de gimbal die speciaal voor lichtgewicht camera’s als de smartphone is ontworpen. De gimbal is een apparaat dat onder andere bestaat uit drie motortjes die samen drie assen stabiliseren. Daardoor kan de smartphone niet meer trillen, schommelen of scheef gaan hangen. Met een gimbal maak je alleen nog maar vloeiende bewegingen. Beweeg de camera alleen als daar een reden voor is. De functionele redenen waarom je een camerabeweging maakt en de verschillende vormen, functies en effecten van camerabewegingen, heb ik uitgebreid beschreven in uitgave nr. 110 van Digital Movie (juli 2016).

BATTERIJ, GEHEUGEN EN LICHT
Het filmen verbruikt veel energie. De batterij of accu van een smartphone heeft maar een beperkte energieduur. Daarom is het noodzakelijk om een externe batterij of accu met meer energiecapaciteit aan te schaffen. Ga je veel of vaker filmen, schaf dan minstens twee accu’s aan. Met twee accu’s kom je nooit voor verrassingen te staan wat betreft een lege accu. Het is een discipline bij het filmen om altijd opgeladen accu’s bij je te hebben en ze op te laden als ze (bijna) leeg zijn. Ook het geheugen van de smartphone kan te beperkt zijn om te filmen. Eén of meer app’s kunnen al een behoorlijke aanslag doen op de geheugencapaciteit van de smartphone. Vaak hebben andere programma’s of opslag ook al een groot deel van de geheugencapaciteit in beslag genomen. Zorg voor genoeg geheugencapaciteit. Minimaal 64 GB, maar beter 128 GB of meer, afhankelijk van de resolutie waarmee je filmt. De lichtsterkte van een smartphone kan beperkt zijn, waardoor bij minder of weinig licht de beeldkwaliteit te wensen overlaat. Ook dit is te verhelpen door het gebruik van extra (led)verlichting, zodat het te filmen onderwerp goed wordt belicht.

SMARTPHONE MET OF ZONDER “TOETERS EN BELLEN”
Met een “kale smartphone” is onder goede omstandigheden best te filmen. Helemaal als je de smartphone gebruikt met een gimbal. Je krijgt dan rustige beelden en vloeiende bewegingen. Wil je meer kwaliteit en mogelijkheden uit een smartphone halen, dan zijn er veel hulpmiddelen te koop om de smartphone op te waarderen. App’s zijn soms gratis of voor weinig geld aan te schaffen. Nog een paar opname-tips. Als je gaat filmen, zet je smartphone dan in de vliegtuigmodus. Zo vermijd je, dat je filmopnamen door een telefoonoproep worden onderbroken. Vermijd tegenlicht op je onderwerp als je met automatische belichting filmt. Dit voorkomt onderbelichte filmbeelden. Maak je opnamen niet te lang. Wil je later bij de montage opnamen in elkaar over laten gaan, zorg dan voor voldoende “overlap”, circa 5 seconden. Dit is nodig om bijvoorbeeld een overvloeier te kunnen maken. Als je ergens hebt gefilmd waar ook omgevingsgeluid is, neem dan na de opnamen apart een halve tot een hele minuut alleen het geluid van de omgeving op. Dit heet setnoise en is erg handig en soms noodzakelijk om in de montage geluidshiaten te kunnen overbruggen.
Veel plezier en succes toegewenst bij het maken van een boeiende film! Misschien met een smartphone en te zien op één van de smartphone filmfestivals…

Theo Kok, Filmmaker
www.echtlerenfilmen.nl

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Canon’s nieuwe spiegelloze camera
Canon introduceert de EOS M6. Dit nieuwe model binnen de EOS M-familie is een compact ...