Filmen en filmsoorten

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 115-2017
Filmsoorten kunnen globaal worden ingedeeld in:
1. Animatiefilm
2. Documentairefilm
3. Speelfilm
Bij animatiefilm wordt altijd de enkelbeeld-opnametechniek, ofwel stopmotion, toegepast. Bij documentairefilm is het uitgangspunt de werkelijkheid. Bij speelfilm is fictie, een verzonnen (beeld)verhaal, het uitgangspunt. Tegelijkertijd overlappen de soorten elkaar of lopen zelfs door elkaar heen. In een documentairefilm kunnen stukjes animatiefilm verwerkt zijn, bijvoorbeeld bij een medische film. Een speelfilm kan gebaseerd zijn op een waar gebeurd verhaal (Intouchables – 2011). En een animatiefilm kan weer een (getekende) speelfilm (Ratatouille – 2007) zijn. Filmsoorten kun je onderverdelen in diverse genres. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan over een doel (Instructiefilm), een doelgroep (Jeugdfilm), een productietechniek (Tekenfilm) of een tijdperk en/of omgeving waarin zich iets afspeelt (Western).

ANIMATIEFILM
Animatiefilm is te verdelen in twee hoofdsoorten:
1. “driedimensionale” animatiefilm
2. tekenfilm
Bij driedimensionale animatiefilm wordt gebruik gemaakt van objecten zoals poppen en andere attributen. De tekenfilm spreekt voor zich; daar wordt uitsluitend met tekeningen gewerkt.
Tot de eerste soort behoren ook animaties met uitgeknipte figuren. Deze worden na elke enkelbeeld-opname telkens een stukje verschoven. Tevens zijn er animatietechnieken met verf op glas en de zogenaamde klei- en zandanimatie. Zelfs mensen kunnen in deze animaties worden opgenomen.
Bij tekenfilm werd vroeger echt getekend op papier en op doorzichtige cellen. Tegenwoordig wordt bijna al het tekenwerk digitaal met de computer vervaardigd. Ook hier geldt dat film-soorten elkaar overlappen en tegelijk worden toegepast. Zelfs tekenfilm met live-action.

DOCUMENTAIREFILM
Documentairefilm beschrijft een soort film die zo’n negentig jaar geleden werd geïntroduceerd door John Grierson. Het is afgeleid van het Franse woord “documentaire”, een term die door de Fransen werd gebruikt voor hun reisfilms. Documentairefilm is nu een breder begrip en in te delen in drie hoofdsoorten:
1. filmregistratie
2. filmreportage
3. documentairefilm
Bij deze indeling staat filmregistratie voor het in z’n geheel, zonder onderbreking, op beeld en geluid vastleggen van een gebeurtenis. Filmreportage staat voor een beeldverslag van een gebeurtenis, waarbij een aantal fragmenten van die gebeurtenis samen een logisch beeldverhaal vormen. In een documentairefilm is een onderwerp extra uitgediept en kan de filmmaker zijn visie geven op het onderwerp.

SPEELFILM
Een speelfilm wordt altijd gemaakt met acteurs. Een speelfilm is altijd fictie, een bedacht verhaal, hoewel een speelfilm gebaseerd kan zijn op een echte gebeurtenis. Speelfilms heb je in vele soorten, types en genres. Zo bestaat er een verdeling van de speelfilm in drie types, gezien door de ogen van een filmproducent*: Mainstreamfilm, Arthousefilm en Jeugd- en Familiefilm. De Mainstreamfilm of publieksfilm is bedoeld voor een breed publiek, meestal vertoond in de grote bioscooptheaters. De Arthousefilm richt zich op een publiek dat ook voor de kunstzinnige kant van film naar de bioscoop komt. Dit type wordt voornamelijk vertoond in filmhuizen. De Jeugd- en Familiefilm richt zich duidelijk op een breed publiek van kinderen, moeders, vaders, oma’s en opa’s en andere begeleiders. En ook hier geldt weer dat de types elkaar soms aardig overlappen. Zo kan een Jeugd- of Familiefilm tegelijkertijd een Mainstream of Arthousefilm of een mix van beide zijn.
* Geraadpleegde bron: Films Produceren van Carolien Croon

SOORTEN, TYPES EN GENRES
Er bestaan veel filmsoorten, -types en -genres. Een greep uit de grote hoeveelheid in alfabetische volgorde: Actiefilm, Amateurfilm, Anthologiefilm, Arthousefilm, Avonturenfilm, B-film, Bedrijfsfilm, Bioscoopjournaal, Boksfilm, Bruiloftsfilm, Compilatiefilm, Corporate Image film, Cultfilm, Dierenfilm, Dramafilm, Ensemblefilm, Exploitatiefilm, Familiefilm, Fantasyfilm, Filmimpressie, Filmjournaal, Filmkomedie, Filmpresentatie, Filmreportage, Filmverslag, Gangsterfilm, Griezelfilm, Herinneringsfilm, Historische film, Horrorfilm, Interviewfilm, Jeugdfilm, Jordaanfilm, Kinderfilm, Kostuumfilm, Kraakfilm, Lachfilm, Lowbudgetfilm, Mainstreamfilm, Mantel-en-degenfilm, Misdaadfilm, Musicalfilm, Natuurfilm, Onderwijsfilm, Oorlogsfilm, Pornofilm, Promotiefilm, Propagandafilm, Psychologische thriller, Rampenfilm, Reclamefilm, Reisfilm, Roadmovie, Romantische film, Sciencefictionfilm, Sexfilm, Sexploitationfilm, Slapstickfilm, Spaghettiwesternfilm, Sportfilm, Superheldenfilm, Televisiefilm, Tienerfilm, Trainingsfilm, Uitvaartfilm, Vakantiefilm, Vechtfilm, Vigilantefilm en Voorlichtingsfilm.

VERSCHILLENDE MANIEREN
Een gebeurtenis, een geschiedenis, een onderwerp, een verhaal of een voorval kun je op verschillende manieren “verfilmen”. Van interview tot documentaire en van speelfilm tot animatiefilm. Als voorbeeld een aantal verschillende manieren om een film over Michiel Adriaenszoon de Ruyter, de Nederlandse zeeheld, te maken:
1. Interview met een biograaf van Michiel de Ruyter.
2. Interview met een biograaf van Michiel de Ruyter met ondersteunende beelden.
3. Een presentator in beeld die de kijker meeneemt naar “Michiel de Ruyter-locaties”.
4. Een documentair beeldverhaal over Michiel de Ruyter begeleid door commentaar.
5. Een gespeeld beeldverhaal over Michiel de Ruyter: speelfilm Michiel de Ruyter (2015).
6. Een tekenfilm of een andere animatiefilm over het leven van Michiel de Ruyter.
7. Combinatie van twee of meer manieren.

VERHAALOPBOUW
Voor alle filmsoorten geldt dat de film voor de kijker een aantrekkelijke, boeiende en duidelijke structuur moet hebben. In ieder geval een begin dat de kijker uitnodigt om te blijven kijken naar hetgeen volgt in het middenstuk van de film. Een zogenaamde “binnenkomer”. Tevens is een duidelijke afronding van de film gewenst. Dat kan ook een “open einde” zijn. De basis voor een doeltreffende communicatie is het verhaal. Omdat de mens primair visueel is ingesteld, is dat voor film het beeldverhaal, een logische beeldenreeks met geluid. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat de kijker 80% onthoudt van wat hij ziet en 20% onthoudt van wat hij hoort! Vandaar: “één beeld zegt meer dan duizend woorden”. Een beeldverhaal heeft een inleiding, een kern en een slot. Het vertelt over wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe. Een beeldverhaal maak je met beeld- en filmtaal. Echt filmen is een pakkend beeldverhaal op een boeiende wijze in beeld brengen.

EEN FILM VOORBEREIDEN
Een optimale communicatie met de kijker is belangrijk voor een boeiende film. Daarom is het goed te weten wie naar je film kijkt. Wat is je doelgroep en wat weet je doelgroep al wel en wat nog niet? Dit houdt gelijk in dat je verstand moet hebben van wat je gaat filmen. Een boeiende film valt of staat onder andere met een goede voorbereiding. Het is geen garantie. Verken in ieder geval eerst wat je wilt gaan filmen. Alleen dan kun je goede keuzes maken van wat en hoe je het een en ander aan je kijker wilt laten zien. Zo maar beginnen met wat opnamen te maken voor een film, heeft bijna nog nooit geleid tot een bevredigend resultaat! Ook dit geldt voor alle soorten films.
Filmvoorbereiding houdt meer in dan alleen kennis hebben van wat je wilt gaan filmen en van je doelgroep. Dit gaat ook over een goed idee en vooral een goede uitwerking tot een beeldverhaal, de mate van haalbaarheid, de beschikbare tijd en middelen met betrekking tot opnemen en monteren. Tevens de juiste acteurs voor een speelfilm, de personele bezetting van de filmploeg en de diverse toestemmingen om te mogen en te kunnen filmen.

ESTABLISHING SHOTWat ook voor bijna alle soorten films geldt, is het gebruik van establishing shots. Een establishing shot is een totaalopname meestal aan het begin van een filmscène. Het laat duidelijk zien waar (overzicht) en of wanneer (bijvoorbeeld tijd van de dag of het seizoen) de volgende filmscène zich afspeelt. Een establishing shot met in beeld de Eifeltoren vertelt in één beeld dat we in Parijs zijn. Behalve als het een “Namaak-Eifeltoren” is, zoals in Las Vegas. Dan is het weer een establishing van de Las Vegas Boulevard. Het establishing shot kan ook gebruikt worden na een verrassende introductie om alsnog de kijker een overzicht van de situatie te geven. Daarnaast kan een establishing shot de functie hebben van een overzicht van wie (alle personages) bij de situatie in de scene is betrokken. Kortom, een establishing shot vervult vaak een zeer belangrijke rol in de communicatie met de kijker.

INTERVIEW
Een gefilmd interview is meer een filmregistratie van een pratend persoon, soms alleen een pratend hoofd. In z’n simpelste vorm is het een “one shot”-opname. De informatie komt bijna uitsluitend via het geluid, het gesproken woord. Na een aantal seconden heb je wel gezien wie spreekt. Het beeld geeft daarna geen nieuwe informatie meer. De enige uitzondering is als de geïnterviewde een boeiend persoon is met een boeiend verhaal, waarbij ook de lichaamstaal (onder andere de mimiek) de kijker informatie geeft. Bij een interview is geen sprake van een beeldverhaal. Omdat de informatie hoofdzakelijk via het geluid tot de kijker komt, via het luisteren, noemen we dit ook wel “Kleurenradio”. Ook als het interview wordt gelardeerd met beelden waarover wordt gesproken, spreken we nog steeds niet van een beeldverhaal. Dit komt omdat de beelden slechts het gesproken verhaal enigszins ondersteunen. De beelden samen vormen geen doorlopend, op zichzelf staand, samenhangend geheel. Waarom bij televisie veel voor deze vorm wordt gekozen, is vooral om economische redenen. Weinig voorbereiding, snel opgenomen, weinig montage, snel klaar!

PRESENTATOR
Een andere manier om een onderwerp te verfilmen is “aan de hand” van een presentator. Hij of zij neemt (in beeld) de kijker mee naar locaties die betrekking hebben op het onderwerp. De presentator kan via de camera tegen de kijker praten. Tegelijkertijd zien we waar de presentator zich bevindt. Hij kan, eenmaal op de locatie, een verhaal vertellen en laten zien waarover hij vertelt, zonder zelf constant in beeld te zijn. Zijn presentatie gaat op dat moment over in een commentaar, óver wat de kijker op dat moment in beeld ziet. Dat beeldfragment kan dan, binnen de filmpresentatie, een op zichzelf staand beeldverhaal(tje) zijn. Het Klokhuis, het dagelijkse jeugdprogramma van de NPO, maakt met succes veel gebruik van deze methode. De presentator interviewt ook mensen die betrokken zijn bij het onderwerp. In een uitzending over ijs maken werd de ijsmaker geïnterviewd en vertelde hij hoe het ijs maken in z’n werk gaat. Zo veel mogelijk lieten de programmamakers zien waarover de ijsmaker vertelde, terwijl hij aan het werk was.

DOCUMENTAIR
Documentair staat voor alle manieren van film maken waarbij de filmmaker de werkelijkheid wil laten zien. Bij een beeldverhaal met een ondersteunend commentaar krijgt de kijker 100% visuele informatie. Als dat nodig is, kan via een commentaar informatie, die niet uit de beelden blijkt, via het geluid worden aangevuld. Samen geeft “beeld & geluid” aan de kijker dan een optimale audiovisuele informatie. Tot de beste voorbeelden behoren de BBC natuurseries Planet Earth. De series bestaan uit afgeronde beeldverhalen (inleiding – kern – slot) met een goed op de beeldverhalen afgestemd commentaar. Dat wordt ook nog eens op een zeer innemende wijze uitgesproken door “meester-verteller” David Attenborough. Als bioloog en televisiemaker is hij “dubbel professioneel”. Hij heeft als wetenschapper veel verstand van wat hij filmt en hij weet hoe je een aantrekkelijke en zeer boeiende natuurdocumentaire kan maken.
In een documentairefilm kunnen ook acteurs optreden om bijvoorbeeld een “werkelijk tijdsbeeld” van een historisch feit “na te spelen”. In het Eise Eisinga Planetarium in Franeker is een documentairefilm te zien over het leven van wolkammer Eise Eisinga, die eind 18e eeuw een planetarium (uniek in de wereld) bouwde in z’n woonkamer. Dit “docu-drama” van filmmaker Anton Stoelwinder uit Gorredijk (Fr.) is een prima voorbeeld van een gespeelde documentaire met aanvullend commentaar. Ook hier komt de informatie volledig visueel tot de kijker met een belangrijke auditieve aanvulling. Een prachtig audiovisueel geheel, beeldend en functioneel gefilmd.

ACTEURS
De speelfilm Michiel de Ruyter heeft wel als uitgangspunt een paar historische feiten, maar de makers hebben deze feiten gebruikt om daarmee hun eigen bedachte (fictie) verhaal te maken. En zo ontstond de historische avonturenfilm Michiel de Ruyter die, in tegenstelling tot de film over Eise Eisinga, niet pretendeert de werkelijkheid weer te geven, maar wel een spannend avontuur. Als je zegt speelfilm, zeg je ook acteurs. Het vakmanschap dat nodig is voor een speelfilm, is niet alleen de kunst van het film maken onder de knie te hebben. Ook moet een regisseur acteurs kunnen regisseren en dat van hen gedaan krijgen, zoals hij z’n beeldverhaal wil vertellen. In tegenstelling tot documentairefilm, waarbij de werkelijkheid leidend is, kan men bij een speelfilm alles bedenken en maken wat men maar wilt. De regisseur kan acteurs alles laten spelen wat hij wil. Hij kan overal filmen en als de locatie nog niet bestaat, kan deze bedacht en gemaakt worden in de filmstudio. Denk aan films als Star Wars. Speelfilm houdt in dat je als filmmaker veel naar je hand kunt zetten. Uiteraard alleen als je daar de middelen voor hebt of krijgt.

TEKENINGEN, POPPEN EN MEER
Bij animatiefilm beschikt een filmmaker echt over een oneindig aantal mogelijkheden wat betreft het maken van een boeiend en bijzonder beeldverhaal. Je kunt namelijk alles tekenen, excentrieke poppen maken en materialen bewerken en dan via stopmotion laten bewegen en daarmee de kijker fantasierijk iets voorschotelen wat hij nog nooit heeft gezien. In een tekenfilm kun je afwijken van alle “aardse wetten”. In een tekenfilm hoeft de filmmaker zich niets aan te trekken van bijvoorbeeld de zwaartekracht of de werkelijke snelheid van een dier. Bijvoorbeeld in de Amerikaanse tekenfilmreeks “Tom and Jerry” (van 1940 tot 1958 werden 114 Tom en Jerry-tekenfilms geproduceerd door de Metro-Goldwyn-Mayer cartoon studio in Hollywood) hebben de dieren ongelofelijke snelheden als de kat achter de muis aanzit. Ze maken daarbij haakse bochten, iets wat in werkelijkheid nooit zou kunnen. Bij tekenfilm kan dat wel. Een tekenfilm kan ook heel goed worden gebruikt om iets te tonen wat je in werkelijkheid niet kunt zien. Bijvoorbeeld de inwendige werking van een motor, als deze in beweging is. Voor instructiefilms is de animatiefilm een veelgebruikte soort.

VEELZIJDIG
Uit het bovenstaande blijkt wel hoe veelzijdig het medium film is. Gelukkig kunnen we heel veel van de verschillende soorten films zien. In de bioscoop, op een televisiebeeldscherm, een computerbeeldscherm, een tablet en een smartphone. Een film komt het beste tot z’n recht als deze wordt vertoond op een groot scherm in een bijna volledig verduisterde ruimte. Dit noemen we de klassieke bioscoopsituatie. In deze situatie kun je bijna niet afgeleid worden en kun je volledig opgaan in de illusie van bewegend beeld in combinatie met hoogwaardig geluid. Echter veel mensen kijken steeds meer online naar films, thuis in hun eigen omgeving met eigen geavanceerde apparatuur. De fabrikanten van deze apparatuur doen ons graag geloven dat je met hun spullen ook thuis een echte bioscoopsituatie kan creëren. Een illusie? Wat geen illusie is, is dat als je over iemand of iets een film wilt maken, uit veel soorten films kunt kiezen. Dat blijkt ook uit de vele filmfestivals, vaak ingedeeld naar een bepaalde soort. Het aantrekkelijke van het jaarlijkse NOVA filmfestival is, dat daar veel verschillende soorten films worden vertoond. Een veelzijdig filmfestival.

Veel plezier en succes toegewenst bij het maken van een boeiende film. Van welke soort dan ook!

Theo Kok, Filmmaker, www.echtlerenfilmen.nl

 

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Audyssey MultEQ Editor app
Denon en Marantz hebben een nieuwe Audyssey MultEQ Editor app gelanceerd waarmee thuisbioscoop-enthousiastelingen de set-up ...