Kankerlijers - filmmuziek

Filmmuziek van Kankerlijers

Redactie Interviews

“Muziek is magie”, zegt filmcomponist Bart van de Lisdonk. Hij maakte de muziek voor vele bekende en onbekende televisie-, bioscoop- en theaterproducties. Hij vertelt Pieter Reintjes over onder andere de muziek van de film ‘Kankerlijers’ die nu in de bioscoop is te zien.

“Componeren is iets magisch; muziek is magisch,” zegt Bart van de Lisdonk. Als toegepast componist maakt hij muziek voor onder andere theater en film. “Wanneer muziek samengaat met iets anders, dan vergroot muziek de magie, de beleving; het versterkt de emoties bij een film.”

Bart verbaast zich erover dat muziek aan de ene kant zo bijzonder en onverklaarbaar is en aan de andere kant de gewoonste zaak van de wereld. Overal is muziek, “maar niemand snapt waarom we er zo gelukkig van worden.”

Velen hebben zich al met dit fenomeen bezig gehouden. Bart: “Oliver Sachs bijvoorbeeld, een beroemd natuurkundige, neuroloog en schrijver, zegt in zijn boek ‘Musicophilia’ daarover: ‘Music can move us to the heights or depths of emotion. It can persuade us to buy something, or remind us of our first date. It can lift us out of depression when nothing else can. It can get us dancing to its beat.’

Sachs beschrijft mensen met neurologische stoornissen, waarvan een, na slachtoffer te zijn geworden van een blikseminslag, het onweerstaanbare verlangen kreeg piano te spelen en dat ging doen. Bart zelf heeft geen verklaring voor de impact van muziek. “Muziek voelt natuurlijk, het is net zo basaal als een hartslag. Muziek spreekt mensen aan op instinctieve manier, het diepere niveau waarmee we in dagelijks leven niet bewust bezig zijn.”

Duska

Duska0001De film ‘Duska’ gaat over een filmjournalist in zijn nadagen. Daarom zocht Bart naar een nostalgische filmsound, in onder andere de filmmuziek van de jaren 50 en 60. Hij luisterde naar muziek van Bernard Hermann, een van de bekendste Amerikaanse filmmuziekcomponisten die onder andere voor de films van Orson Welles en Alfred Hitchcock muziek schreef.

“Ik hoorde de muziek van Psycho en realiseerde me dat ik alleen maar strijkers hoorde. Meestal spelen er in een orkest blazers en slagwerk, maar Hermann beperkte zich tot strijkers, wat een speciale sfeer met zich meebracht. Het was een sound die ik erg associeerde met ‘nostalgisch Hollywood’. Het was een stoffige klank. En regisseurs vragen om dergelijke associaties die worden opgeroepen in de muziek en de sounds. Een regisseur wil suspense, anticipatie op de beelden die komen gaan. En ik moet dan bedenken hoe dat klinkt. In Duska hebben we echte strijkers gebruikt en hier en daar haal ik een extra instrument uit mijn computer.”

Moeilijk

Het moeilijkste van zijn vak vindt Bart het gevoel dat hij muziek moet gaan vinden. “Ik ben soms lang op zoek naar een goede melodie en dat geeft wel eens stress, want er zijn natuurlijk deadlines en mijn zoektocht moet een idee opleveren.”

Bij theaterproducties wordt Bart vanaf het eerste begin bij de productie betrokken. Bij films is dat vaak pas veel later, maar ook daar komt het moment van betrokkenheid tegenwoordig steeds eerder te liggen.

Uit het scenario en de gesprekken met de regisseur volgt al voor een groot deel hoe de muziek gaat klinken. “De regisseur heeft ideeën over de balans tussen de emotionele lijnen in het filmverhaal en weet waar momenten versterkt moeten worden door muziek.”

Kankerlijers

Kankerlijers - filmmuziekRegisseur Lodewijk Crijns wilde brutale en energieke muziek bij de nieuwe bioscoopfilm ‘Kankerlijers’ en betrok Bart nog voor de draaiperiode bij het project.

“Met bijvoorbeeld brutale muziek wilde hij de levenskracht van de jongens ondersteunen. Maar er is ook een romantische lijn in de film die om romantische muziek vroeg. De film gaat over kanker en dus was er natuurlijk ook tragische muziek nodig. Een ander aspect was dat de regisseur Diggy Dex had gevraagd een moderne remake te maken van ‘Nachtzuster’, een liedje van Doe Maar. Ik wist dus dat er autonome muziek in de film zou zitten en dat de hoofdpersonen fan zijn van een rapper. Met die wetenschap wilde ik niet met traditionele filmmuziek aankomen en componeerde ik daarom muziek, waarbij je het gevoel hebt dat de hoofdpersonen die muziek ook goed zouden kunnen waarderen.”

Logic Pro

ProtoolsBart gebruikt software als hij componeert: Logic Pro. “Het is een sequencer, een pakket waarmee ik nootjes achter en onder elkaar kan zetten. Als ik dat op een zinnige manier doe, komt er muziek uit waar mensen blij van worden. Een sequencer nodigt uit tot nette, starre muziek, terwijl ik het begrip ‘brutaliteit’ naar muziek wilde vertalen door de muziek juist niet zo netjes te spelen en door een mate van agressiviteit in het geluid te brengen. Ik heb er veel tijd aan besteed het geluid van de sequencer ‘levend’ te maken. Het moest klinken alsof het niet uit de computer komt. Dat is gelukt.

In een van de scènes krijgt een hoofdpersoon een kunstbeen aangemeten. De muziek daarbij volgt orkestachtige akkoordwendingen, maar dan juist met enkel synthesizerklanken. Niks probeert een viool te zijn. Op deze wijze versterkt de muziek het technologische aspect van dat been dat eruit ziet als een robotbeen.

Clichés

Orange&BrownDe ontwikkelingen in de filmmuziek verontrusten Bart een beetje. Meer en meer is filmmuziek een clichéstijl aan het worden, vindt hij.

“We kennen allemaal het filmmuziekcliché. Als je dit muziekgenre afspeelt zonder beelden, hoor je onmiddellijk dat het filmmuziek is. Vondsten van Wagner, Tchaikovsky, Mahler zijn verworden tot clichés die nu volop worden gebruikt om cliché-emoties aan te wakkeren.”

Ook ziet Bart jonge componisten die filmmuziekachtige muziek maken met de nieuwste sample-pakketten en muziekbibliotheken die steeds meer toegerust zijn voor dat typische orkestrale genre.

Bart: “Ze maken ook bestaande filmmuziek na met die pakketten en willen ‘Hans Zimmer’-muziek (Inception, Lion King) creëren. Ik probeer vaak clichés te ontwijken, maar het zijn ook mijn grootste vrienden. Clichés zijn veilig, wekken vertrouwen en daar kun je gebruik van maken.”

American Beauty

“In Nederland is er bijna nooit geld voor een echt orkest om filmmuziek uit te voeren, dus als er dan toch geen geld is, waarom zou je dan clichématig blijven hangen aan dat orkest dat dan maar desnoods uit een computer moet komen? Doe het anders. Denk bijvoorbeeld aan American Beauty (muziek door Thomas Newman –red.). In de muziek van die film hoor je geen orkest, maar marimba, mandolines, finger cymbals en allerlei andere instrumenten. Clichés zijn gebaseerd op conventies die iedereen kent. En als componist moet je voorkomen dat mensen zich zorgen gaan maken of de muziek nog wel klopt. Toch merk ik elke keer weer aan mezelf dat ik het storend vind dat veel films dezelfde soort muziek krijgen en ik ken niet veel componisten die dat ook storend vinden. Ik blijf mijn best doen om van clichés af te wijken.”

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
hp-23xi-c3z94aa
Tien monitoren getest
Nog niet zo lang geleden was een kleurecht beeldscherm een prijzige aangelegenheid. Al lopen de ...