Herinneringen ophalen met zelf gemaakt beeldmateriaal

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 142-2021
De geschiedenis dichterbij laten komen en het verleden opnieuw beleven. Het kan met het ophalen van prettige herinneringen. Een geweldige manier om mooie momenten te creëren. Het bekijken van vroeger zelf opgenomen beeldmateriaal helpt daar enorm bij. Richard Helwig blikt terug. Over nostalgie en het gevoel van herkenning.

Waarom leggen mensen sinds eeuwigheid beelden vast? Is dat omdat we gebeurtenissen graag willen onthouden, zodat er sprake is van ‘een aandenken’? Ik denk het wel. Nostalgie is een gevoel dat wordt ervaren als er wordt herinnerd. Wat hierbij overigens opvalt is dat negatieve gevoelens vaak meer worden vergeten dan de positieve. Wonen zonder dat de televisie bestond, bracht meer gezelligheid. Maar dat het ’s winters vreselijk koud kon zijn in de huiskamer, laten we voor het gemak maar even weg.

Die gedachte dat ik vroeger cameraman wilde worden borrelde weer bij me naar boven toen ik een oude televisiecamera in een verloren hoekje op het Mediapark in Hilversum tegenkwam. En ik weet dat ik van mijn spaargeld, samen met mijn vader en broer, bij een fotozaak in Den Haag een smalfilmcamera van het merk Magnon kocht. Onafscheidelijk was ik met dat grote apparaat.

Eigen televisiecamera
Er was geen twijfel over mogelijk. Ik had als kind maar één vurige wens: cameraman worden bij de NOS. Geen idee waar die wens vandaan kwam en waarom dat nooit wat is geworden. Met een grote, lege kartonnen doos die ik bij de supermarkt had gehaald, een koker waar een poster in had gezeten en vooral veel plakband en touwtjes, knutselde ik mijn eigen ‘televisiecamera’ in elkaar. Aan creativiteit bestond bij mij geen enkel gebrek.

Eigen fantasiewereld
Toen hij af was, wist ik zeker: ik was nu professioneel cameraman. Ik richtte hem ’s avonds op de televisie in de huiskamer, als mijn ouders ondertussen naar het journaal zaten te kijken. Misschien hadden zij toch het vermoeden dat ik hiermee in mijn eigen fantasiewereld leefde. Bij de NOS vroeg ik in 1975, ik was 11 jaar, meer specifieke informatie en kreeg terstond een boekje opgestuurd over hoe het bij deze organisatie precies werkte. Ik heb het boekje bewaard. Van de Nederlandse Omroep Stichting.

Agfa fotocamera
Als kind mocht ik met een simpele Agfa fotocamera van mijn vader mijn eerste dia maken. Ik kan me het machtige gevoel nog precies voor de geest halen. Kon alles vastleggen wat voor de lens kwam. Ik realiseerde me opeens dat er zoveel mogelijkheden waren om mij creatief uit te leven. Het werd een shot van een aankomende trein. Op een spoorwegovergang waar ik vaak stond te kijken.

Foto’s die ik schoot op dia. En naderhand heb laten digitaliseren. In de grote werkruimte bij Chriet Titualaer thuis in Houten stond veel apparatuur. Van een reeds toen al verouderde videorecorder tot de nieuwste beeldplaatspeler. En Wim Bosboom keek anders naar de televisie dan de gemiddelde kijker: ‘Alle fouten die maar iets te maken hebben met de continuïteit vallen mij gelijk op. Ik ben een kritische kijker.’

Enorme telelens
Volgens mij moet ik met een camera om mijn nek zijn geboren. Heb mezelf alles aangeleerd. In 1974 maakte de tv-jeugdserie ‘Q & Q’ van de KRO grote indruk. Erik van ’t Wout speelde Aristides Quarles van Ispen. Hij leek voor wat betreft uiterlijk op mij. Fotograferen als hobby. Had een enorme telelens en ontwikkelde zijn foto’s zelf. Maakte samen met zijn vriendje Wilber Quant per ongeluk een foto van een dode man in het bos. De wijze waarop de serie was gemaakt, vond ik enorm spannend. Het was voor die jaren een groot succes. Als ik de dvd’s van deze serie nu weer terug zie, bekruipt me datzelfde gevoel.

VVC-set
Naast het tijdperk van de smalfilm, begon ik video ernaast te doen. Kon van een oom een complete VCC-set (Video 2000) overnemen. Loodzwaar, je werkte met een camera en een losse recorder. Uiteindelijk ben ik alleen met fotografie verder gegaan. Zo reis ik jaarlijks een of meerdere keren af naar Groot Brittannië, omdat daar zo’n mooie foto’s van de natuur en de oude geschiedenisplekken te maken zijn. Fotografeer er steevast vuurtorens en klassieke dubbeldekkers, op de meest afgelegen plaatsen. Dat heeft een enorme aantrekkingskracht op me. Waarom? Geen idee. Is het iets uit mijn vorige leven?

In een luchtig overhemd
Ik ging, en dat doe ik tot op de dag van vandaag, interviews bij menig bekende Nederlander afnemen om complete artikelen te kunnen schrijven. En dat begon met het onderwerp beeld in de breedste zin van het woord. Zoals met sterrenkundige, populair-wetenschappelijk schrijver en televisiepresentator Chriet Titulaer. Het was een warme zomerdag in het jaar 1995, bij hem thuis.

Op de een of andere manier hebben de jaren vijftig mijn voorkeur. En dat terwijl ik in de jaren zestig ben geboren. Na de Tweede Wereldoorlog is de woningnood hoog. De jaren vijftig gelden als periode van wederopbouw. Er wordt veel, maar zuinig gebouwd. Wat resulteert in het feit dat de woningen sober zijn. Ze verschillen vaak nauwelijks van elkaar als je kijkt naar dezelfde bakstenen, betonnen lateien, houten deuren en kozijnen. Een smal gangetje bij binnenkomst, een relatief kleine huiskamer, een beperkte oppervlakte als het om de keuken gaat (maar die efficiënt is ingericht) en een paar slaapkamers waar net een bed in past. Zo is in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem een huiskamer en een keukentje uit die tijd nagebouwd. In dit museum komt het verleden tot leven!

Chriet was gekleed in een luchtig overhemd. Later stuurde hij mij in een fax nog even de juiste aantallen: hij had zo’n zestig boeken en meer dan drieduizend artikelen geschreven over sterrenkunde, ruimtevaart, automatisering, videotechnologie en fotografie.

Niet erg hoopgevend
Ik sprak met hem onder meer over de continue veranderende techniek. In het interview werd al vrij snel duidelijk hoe Chriet bijvoorbeeld dacht over CD-i (dit multimediasysteem werd uitgebracht in 1991): ‘Technische perfectie is niet bepalend voor succes. Het gaat om de wereldmarkt. Als ik zie dat er in Japan geen enkele CD-i te koop is, dan is dat al niet erg hoopgevend. In de Verenigde Staten geldt hetzelfde verhaal. Daar is CD-i nauwelijks te krijgen. Ondanks de positieve verhalen van Philips. Als je in Oostenrijk naar een winkel gaat, dan weten ze amper wat CD-i is. Het is een technisch perfect systeem. Alleen commercieel slaat het niet aan.’

Negatief resultaat
Ik vroeg hem of dit als verliesgevend moest worden opgevat. ‘Absoluut. Toch is de afzet van de CD-i apparaten in ons land niet echt tegengevallen. Het goedkoopste apparaat kost tegenwoordig nog maar enkele honderden guldens. Laten ze maar eens echt gaan uitrekenen hoeveel Philips op CD-i heeft verdiend. Dan kom je op een negatief resultaat uit.’

Grootste marktaandeel
Hij deed graag opmerkelijke uitspraken en voorspellingen. Prachtig om in deze tijd terug te lezen, want zo zei hij: ‘Ik moet eerlijk zeggen dat de voorspellingen die ik in het verleden heb gedaan, toch allemaal redelijk goed zijn uitgekomen. Het was voor mij bijvoorbeeld meteen al duidelijk dat VHS het als videosysteem zou gaan winnen. Ik baseerde die conclusie simpelweg op het feit dat VHS het grootste marktaandeel had. En dat terwijl VCC een kwalitatief beter systeem betrof.’

Geen tussenstappen meer
Ik vroeg hem of de videoband zou gaan verdwijnen: ‘Op termijn wel. Het begint digitaal te worden. De gewone videoband is heel goedkoop. Gezien die lage prijs kan het verdwijnen hiervan een lange tijd duren. Ik zit dan zelf te denken aan een termijn van zo’n tien tot vijftien jaar. Het wordt dan geen cd, maar een chip. Dus geen tussenstappen meer. Beeld wegschrijven op cd is namelijk een uitermate kostbare zaak.’

Paar seconden video
En hoe zat het volgens Chriet met de slijtage van de chip? ‘Er is op dit ogenblik geen enkele indicatie dat chips kunnen slijten. Technologisch gezien zullen chips natuurlijk verouderen na een aantal jaren.’ En vertelde hij me: ‘Er zijn al chips waar een paar seconden video op vastgelegd kunnen worden. Dat is te weinig. Maar als je die paar seconden ieder jaar zou verdubbelen, dan kun je heel snel een half uur vastleggen. Op dat moment zal men liever een chip hebben want daar zitten geen bewegende delen in. Een optische schijf draait altijd rond.’ Chriet Titulaer overleed in april 2017 op 73-jarige leeftijd.

Het was voor mij een verrassing dat ik na het overlijden van mijn vader in zijn spullen een foto van hem tegen kwam, al fietsend op een lange weg. Deze had ik niet eerder ontdekt. Vermoedelijk is hij in de vijftiger jaren genomen, in ieder geval na de oorlog. Ondanks dat de uitkadering beter had gekund (teveel ruimte boven, te weinig beneden) vind ik het een onmisbaar tafereel. En vraag ik mij af: wie heeft er voor hem gefietst om deze foto te kunnen maken?

Kodak Roggebroodje
Tijdens een persconferentie van Philips in Eindhoven liep ik Wim Bosboom tegen het lijf. Ik kreeg zijn visitekaartje om een afspraak bij hem thuis te maken. Het is mei 1996 als mijn eerste artikel over hem wordt gepubliceerd. Hij vertelde me: ‘Mijn vader filmde voor de oorlog al met Dubbel-8, het zogenaamde Kodak Roggebroodje. Van hem heb ik veel geleerd.’

Op de werkvloer
‘Achter het Nieuws’ en ‘Koning Klant’ waren bekende televisieprogramma’s van de VARA (nu BNNVARA) waar door hem succes mee geoogst werd. Daarna stapte hij over naar de TROS (nu AVROTROS). Een van de meest bekende programma’s bij deze omroep was ‘Kieskeurig’. Begin jaren zeventig werkte hij als cameraman bij een grote filmmaatschappij in Haarlem. ‘Er werd alleen met 16mm film gewerkt. Tijdens het werk werd er vaak gediscussieerd over van alles en nog wat. Een betere leerschool dan op de werkvloer bij een dergelijk bedrijf kon ik me niet wensen. Ook stak ik veel op van de boeken van Dick Boer.’

Volgens de regels
In zijn privéleven filmde hij regelmatig thuis en op vakantie. ‘Ik film precies volgens de regels’, aldus Wim. Omdat hij alles in zijn camera monteerde, hoefde er niets gekopieerd te worden. Hij voorkwam hiermee kwaliteitsverlies. Na zijn werk als cameraman werd hij regisseur. De montage was volgens hem steeds meer één grote brok techniek geworden. ‘De regisseur van tegenwoordig staat soms vreemd te kijken hoe de editor met al die apparatuur omgaat. Die is steeds meer een technicus geworden. In mijn tijd werd er alleen gemonteerd met een plakpers. Dat was voor iedereen te begrijpen.’ Om later te vervolgen met: ‘Ik vind dat iemand die gaat monteren eerst achter de camera gestaan moet hebben. Pas dan zie je welke rommel er op het scherm komt.’ Wim Bosboom overleed in november 2001 op 73-jarige leeftijd.

Richard Helwig

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Check Also
ArtSound BRAINWAVE serie: on the move
ArtSound lanceert met de BRAINWAVE serie zijn eigen earbuds en koptelefoons. Met deze modellen zet ...