Het was in zwart-wit, met buizen: pionier van het eerste uur

Redactie How to Video opnames

Archief: Digital Movie 104-2015
Ooit is het allemaal begonnen, in zwart-wit, met buizencamera’s. Met niet te tillen videorecorders. Ooit waren er pioniers die begonnen met commerciële video’s en televisie. Fons Nelen (72) is zo’n pionier die nu met veel plezier terugkijkt op een mooie loopbaan in de (buizen) video- en televisietechniek.
Door zijn werk bij het elektrotechnische bedrijf Jongenelen in Roosendaal kreeg Fons contact met Hans Jongenelen, de zoon van de directeur. Hans was afgestudeerd in de elektronica en had grote belangstelling voor video.Pieter_Eng kamera sony_01
Fons: “Hans ging experimenteren met video en ik ging mee. Ik was jong en heel erg geïnteresseerd in die nieuwe techniek. We filmden met een kleine bewakingscamera van Philips. Al het videospul was afkomstig van Philips, want Sony (toen Brand-steder Electronics -red.) had nog geen video.”
In die bewakingscamera zat een klein zwart-wit buisje, een vidicon-buis. Fons en Hans waren een echt reportageteam. Aanwezig bij een autorally in Roosendaal bijvoorbeeld, of bij de onthulling van een standbeeld toen Roosendaal stadsrechten kreeg etc. Zij filmden en draaiden de opnames later weer af.

Recorder
Eén van de eerste videorecorders van Jongenelen was een Philips EL3400 recorder uit de medische sector, 80 kg zwaar, met 1 kop die een 1 inch tape gebruikte.
Fons: “Als we die recorder gingen verplaatsen, moest de videokop er eerst uit, zo kwetsbaar waren die dingen. En de recorder moesten we met zijn tweeën tillen. Het apparaat ging mee en werd met een lange coaxkabel gekoppeld aan de videocamera, want in die tijd werkten de camera en recorder met RF.”Faxafdruk op volledige pagina
Hans filmde en Fons zorgde voor de techniek en de achtergrondmuziek (een pick-upje ging mee). In die tijd was het puur registratie, want monteren kon pas later. Voor onder andere het maken van een las werkten de recorders met een control track van 25 Hz, die de videokoppen stuurde en in de pas hield. Tijdcode bestond nog niet: de 25 Hz pulsen werden ook gebruikt als teller en waren de basis voor de montage.

Sony
Sony kwam met zogenaamde industriecamera’s, in Nederland op de markt gebracht door Brandsteder Electronics. Zij leverden een complete set: drie camera’s, een recorder en een schakelunit.
Fons: “Dat was de AVC3200, rond 1970. De recorder kon je dragen en hij werkte met 0,5 inch tapes. Hij werd tevens als syncgenerator gebruikt (waarmee alle aan elkaar gekoppelde videoapparatuur op hetzelfde tijdstip dezelfde beeldlijnen verwerkte -red.), zodat je met de meegeleverde schakelunit kon schakelen en faden. Dit was de SEG-1. De camera was een 2/3 inch vidicon-camera.”Pieter_Philis video80 camera controle unit foto 1
Zwart-wit was er lange tijd. Sony deed het erg goed, maar er waren wel problemen met de buizencamera’s. “De camera’s werkten toen niet met een CCD, maar met een buis, vidicon-buizen genoemd. Zij waren erg kwetsbaar. Zij konden bijvoorbeeld niet tegen tegenlicht. De camera op de zon of op een lichtbron richten, was fataal, want dan ‘brandden zij in’. Dat betekende dat de lichtgevoelige fosforlaag werd aangetast op de plekken waar het felle licht terecht was gekomen en dat er daar blijvend strepen of vlekken te zien waren in het beeld. Verder waren de vidicons traag, waardoor het beeld als het ware naijlde. Er kwam dus een moment dat de kwaliteit van vidicon niet meer voldeed.”
Andere problemen waren er met de recorders die door hun stofgevoeligheid drop outs kregen. Beelduitval door stof op de tape.
“Sony kwam gelukkig met een nieuwe en complete set, de AVC4600. Nog steeds in zwart wit, maar met camera’s met een zogenaamde plumbicon opnamebuis, de vervanger van de vidicon. De plumbicons konden beter tegen tegenlicht en via de schakelkast SEG-200 waren ook de helderheid en contrast in te stellen.Pieter_Fons repareert ldk6_02

Video80
Philips kwam een paar jaar later, in 1977, met het uitstekende Video80-systeem. Het was een set met kleurencamera’s, een mixer en een unit voor de kleurregeling. Philips leverde op dat moment geen recorders; daar was het bedrijf vanaf gestapt.
Fons: “Wij gebruikten Video80 in combinatie met de Sony-recorders, die wij met een extra unit hadden uitgebreid voor kleur. Maar de kwaliteit was erg mager. Helaas was er niks anders, althans niet betaalbaar. De NTS werkte met de grote 2 inch recorders van Ampex, maar Ampex kwam toen met een nieuwe 1 inch recorder: de ‘betaalbare’ VPR1 die 120.000 gulden kostte. Philips bracht deze recorder op de markt onder de naam FPR1. Jongenelen kocht de recorder en daarmee konden we goed opnemen met Video80.”Pieter_Obv8 bij concertgebouw_01
Maar ook deze Philips-camera’s waren kwetsbaar door de drie vidicon-buizen: voor elke basiskleur één. Sony kwam met kleur, met een losse kleurencamera, op basis van vidicon. Helaas van magere kwaliteit en traag, vindt Fons. Het Video80-systeem van Philips was een succes in die tijd.
Ondanks alle ontwikkelingen waren vidicon- en plumbicon-buizen erg kwetsbaar en prijzig. De plumbicon buizen hadden vaak fouten vanuit de fabriek. Het beeld bevatte dan enkele kleine stipjes, foutjes in de fosforlaag van de buis. Een bijna foutvrije buis kostte 12.000 gulden. Met wat meer fouten, kostten zij wat minder. De plumbicons werden vervoerd in speciale dozen die de buis – onafhankelijk van de stand van de doos – altijd rechtop hielden, met de fosforlaag gepositioneerd bóven de gloeidraad. Dit was om te voorkomen, dat verontreiniging van de gloeidraad op de buis zou vallen. Als je tegen de camera tikte, kon dat al tot problemen leiden.Pieter_Totaalshot_01

Geheugen
De videomarkt ontwikkelde zich snel. Philips kwam met de eerste draagbare broadcast camera, de LDK-14 in 1980. Jongenelen kocht hem ook, net in de tijd dat het NOB videodiensten ging inhuren bij bijvoorbeeld Cinevideogroep en Video Hilversum.
“Jongenelen kwam daar helaas niet voor in aanmerking, want het bedrijf zat te ver van Hilversum en hun kwaliteit was niet goed genoeg. Ze hadden trouwens maar één LDK-14.”
De eerste buizencamera met een ‘geheugen’ is de LDK-6 van Philips. Het was een populaire camera bij de NOS en bij Cinevideogroep. Pieter_JVR FonsHet inregelen van de basiskleuren rood, groen, blauw ging automatisch. In de camera zat een klein testkaartje van 5×5 mm. Intern kwam daar licht op, de kleuren werden daarop ingesteld en opgeslagen in het geheugen. Dit noemde men ‘registreren’, het op elkaar leggen van de kleuren rood, groen en blauw. Nodig om de juiste kleuren-output te krijgen.
Een probleem was wel dat de zwart-witte contrastrijke blokken op dat testkaartje inbrandden op de drie plumbicons. Je zag deze ingebrande blokjes dan soms in het televisiebeeld.

Cinevideogroep en DMC
Omdat Fons graag voor de televisie wilde werken, kwam hij in 1981 terecht bij Cinevideogroep. Daar werd hij all round technicus. Door de grote flexibiliteit van dit bedrijf werd het populair bij NOS Studio Sport. Het bedrijf verzorgde jarenlang alle sportuitzendingen en groeide van 17 man tot rond de 160 mensen in de hoogtijdagen.
Ondanks het leuke werk, wisselde Fons nog één keer van werkgever. In 1995 kwam DMC op de markt, een samenwerkingsverband tussen het ENG-bedrijf Camco en editing-bedrijf Valkieser. DMC betekende Digital Multi Cam en het verzorgde diensten met meerdere camera’s. Fons heeft voor DMC diverse reportagewagens ontworpen en gebouwd. Die ervaring had hij ook al opgedaan in de jaren ‘80 bij Cinevideogroep. Toen maakte hij van een oplegger van 16 meter een reportagewagen, waarmee hij over de hele wereld reisde. In die tijd vonden we acht camera’s al heel veel, want meer konden de reportagewagens niet aan. Tegenwoordig is veertig camera’s al gewoon bij grote evenementen.Pieter_Reportagewagen binnen_2a

Pink Floyd
Fons: “We deden alles voor Studio Sport, we waren in Noorwegen voor de Olympische Spelen in 1992 en later in Barcelona voor NBC Amerika. We verzorgden alle grote concerten voor IDTV, met een ploeg van 20-30 man, heel veel camera’s, in 20 landen live uitgezonden en er werd een dvd van gemaakt. Het was heel spannend, want er ging altijd wel wat mis. Tijdens het optreden van Tina Turner in het stadion van Barcelona bijvoorbeeld, moest ik in allerijl onder het podium een camera repareren. We registreerden Prince in Dortmund, Lionel Richie in Rotterdam en U2 in Parijs. Het mooiste project was de registratie en uitzending van Pink Floyd in Venetië. De reportagewagen stond op een ponton achter het podium, er waren draadloze verbindingen tussen camera’s en regie, geweldig! Dat waren de leukste dingen, de grote evenementen.”

Fons Nelen en Jongenelen
Fons is geboren en getogen in het Belgische Essen, vlakbij de Nederlandse grens en Roosendaal, en werkte lange tijd in Nederland. Via via kwam hij in 1957 op zijn veertiende jaar bij Jongenelen in Roosendaal te werken als elektricien. Fons legde elektriciteit aan en onderhield elektrische installaties in onder andere grote drukkerijen. Door Hans Jongenelen raakte Fons in de ban van de videotechniek. Pieter_X_introductiefilm_Video80_Peter GilmoreHij maakte mee dat Jongenelen deze markt betrad en zich daarin ontwikkelde, naast de elektrotechnische activiteiten als installatiebedrijf. Jongenelen was een tijd onder de hoede van Sijthoff Pers en heette toen Auvicom.
In 1977 ontstond JVR. Eerst heette het JAVR, Jongenelen Audio Video Recording, daarna JVR: Jongenelen Video Roosendaal. In 1981 werd JVR een full time videobedrijf en specialiseerde zich in grote projectieschermen. Het was het eerste bedrijf dat een Sony JumboTron systeem kocht van ongeveer 2 miljoen gulden! Dit was de JTU-8, het eerste videoscherm dat bij daglicht bruikbaar was. JVR kwam daarmee op grote evenementen en sportwedstrijden. Het bedrijf heet tegenwoordig Creative Technology en is een dochteronderneming van Avesco Group.

Bekijk op internetPieter_X_ldk14 folder01
Alle LDK-camera’s op een rij:
http://www.tvcameramuseum.org/philips/philipsthumb.htm

De Sony AVC3200:
http://www.labguysworld.com/Sony_AVC-3200.htm

Mooie website met alle televisie-apparatuur uit het verleden:
http://www.marcelstvmuseum.com/photoalbum1.html

De introductiefilm van Video80 door Peter Gilmore in 1977:

De EL3400 vind je ook op internet:
http://www.videoinfo.nl/philips/philips.html

Pieter Reintjes

 

 

One Comment

  1. Hallo,
    Die SEG 1 waar over gesproken word in het artikel van de firma JVR heb ik in mijn bezit.
    Eveneens de Z/W video recorder die in het artikel wordt besproken is in mijn bezit
    Een van de eerste Z/W camera’s is hier aanwezig
    Zo zijn hier nog wel meer artikel die van JVR afkomstig zijn.

    Mvg.

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Sennheiser & GoPro
Sennheiser heeft zijn eerste actiemicrofoon speciaal voor GoPro camera’s onthult. Dankzij de sterke behuizing, het ...