In de voetsporen van Agatha Christie

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 133-2020
Agatha Christie (1890-1976) groeide uit tot een wereldberoemd schrijfster. Vanuit haar geboorteplaats Torquay, gelegen in het zuiden van Engeland, verdiepte Richard Helwig zich met de camera niet alleen in de prachtige omgeving, maar gaat hij ook in op de materie van de door haar geschreven spannende verhalen, waarvan er verschillende werden verfilmd.

Het begon eigenlijk heel onschuldig. Op een dag, toen Agatha als kind lag bij te komen van een griep, verveelde ze zich. Om de tijd toch nuttig door te komen, vroeg haar moeder aan haar om een verhaal te schrijven. Daarna kwam ze met een schriftje aanzetten wat Agatha best beviel. Als middelste van drie kinderen trouwt Agatha Mary Clarissa Miller in 1912 met Archibald Christie. Opmerkelijk is dat haar eerste boek ‘The Mysterious Affair at Styles’ door zes (!) uitgevers wordt geweigerd. In 1920 lukt het eindelijk om deze te laten uitgeven. Jammer genoeg komt haar huwelijk in zwaar weer terecht. Dit mondt in 1928 uit in een scheiding. De naam Christie blijft ze echter wel voeren. Dat heeft te maken met haar naamsbekendheid. Het is 1930 als ze opnieuw trouwt, nu met Max Mallowan.

Beroemde personages
Krimi’s, thrillers, detectives en liefdesromans: Agatha schreef er oneindig veel. Beroemde personages die door haar tot leven zijn gewekt zijn Hercule Poirot en Jane (Miss) Marple. Er zijn bijna tweehonderd verfilmingen van en over haar gehele werk gemaakt. Zo verfilmde de BBC tussen 1984 en 1992 twaalf van de boeken met Miss Marple voor de televisie, ITV zond van 2004 tot 2013 een serie uit. Alleen in Nederland zijn er naar schatting al bijna 20 miljoen van haar boeken verkocht. Wereldwijd gaat het om ruim 3,2 miljard verkochte exemplaren. Niet slecht voor iemand die niet naar school ging!

The English Riviera
De badplaats Torquay spreek je uit als ‘Torkie’. Het ligt in het graafschap Devon, aan de baai Torbay. Het is er niet alleen schilderachtig en zeer geschikt om met de camera te vertoeven, maar staat ook bekend om het zachte klimaat. Er zijn opnamen te maken van indrukwekkende baaien, kliffen en stranden. En van subtropische planten, palmbomen, gezellige haventjes en stoere vissers. De kustlijn van Engeland is miljoenen jaren oud. Een goede manier om deze met de camera te bekijken, is via het water. Organisaties bieden de mogelijkheid om vanuit Torquay boottochten te maken. Een cruise naar Darthmouth en met de boot (of de trein) weer terug is een aantrekkelijke manier om veel te kunnen zien. Je doet het in een dag. Of maak een wandeling over het South West Coast Path. Het is het langste wandelpad van Engeland, namelijk 35 kilometer.De route loopt langs de gehele lengte van The English Riviera (zo wordt het genoemd). Hier maak je opnamen vanuit schitterende hoogtes. Let op de eigen veiligheid en neem stevige wandelschoenen mee. Maak de tas met camera-apparatuur niet te zwaar.

Veel contrast
Het weer is fantastisch op het moment dat ik er ben. Een helder blauwe lucht met een felle zon. Niks mis mee, zou je zo zeggen. Voor de camera is dat niet de meest ideale situatie. Midden op de dag kan het licht onder deze omstandigheden hard zijn. Er is veel contrast waardoor lichte delen (bijvoorbeeld de kleur wit) hard overkomen. Alsof kleuren zijn uitgebeten. Schaduwen worden donker zwart.Een ander probleem is dat er details van het beeld verloren gaan. De verzadiging van de kleuren neemt af. In ieder geval is het gebruik van een zonnekap in zo’n geval geen overbodig advies. Zijn er wolken, dan zal het resultaat beter worden. De zon is op dat moment niet meer de meest belangrijke lichtbron. Het licht wordt zachter en zal zich meer verspreiden. Probeer het eens uit!

Haar droomhuis
Ik bevind me in Greenway House, het buitenhuis van Agatha Christie waar ze in het voorjaar, de late zomer en vaak met kerstmis graag verbleef (tussen 1939 en 1976). Samen met Max Mallowan, familie en vrienden. Buiten het bereik van het grote publiek.Ze ervaarde dit als haar droomhuis. Zo loop ik door haar huiskamer, ga de houten trappen op naar de bovenverdieping, bewonder haar boekenverzameling in de bibliotheek en sta naast haar bed in de slaapkamer. Persoonlijker kan het niet. Een schrijftafel met typemachine ontbreekt, omdat ze hier voor haar rust kwam, en vooral bezig was met tuinieren en het verzamelen van onder meer porselein en keramiek.

Juiste compositie
Ik kies er bewust voor om overzichten van het interieur te combineren met details. Of je nu een vaste hand hebt of niet, het gebruiken van een statief is in dit soort omstandigheden een must. De camera kan eenvoudig recht worden gezet. En zodoende kies ik de juiste compositie van de meubels en losse spullen, zonder dat het standpunt verandert. En wat vooral belangrijk is: het voorkomt onscherpte. Meestal maak ik beelden van dit soort interieur vanaf ongeveer één meter hoog. Schuin van bovenaf geeft weliswaar meer overzicht, maar laat objecten kleiner lijken dan ze in werkelijkheid zijn.

Een bepaalde rol
Wat niet alleen voor het schrijven van haar boeken geldt, is eveneens van toepassing op het maken van haar films. Altijd zullen personen een bepaalde rol moeten spelen. Ze willen iets bereiken (Miss Marple, die niet alleen praat met mensen omdat ze het zo leuk vindt, maar het doel heeft een moord op te lossen). Belangrijk is dat die personen geen statische positie innemen, maar een zekere verandering moeten doormaken (naarmate het verhaal vordert, komt Miss Marple steeds dichter bij de oplossing van waar ze naar op zoek is). Tegenstellingen zorgen voor de broodnodige spanning. Zoals in het verhaal ‘At Bertram’s Hotel’. Deze locatie staat bekend als rustig en sjiek. Er lijkt hier nooit wat te gebeuren. Tot het moment dat Miss Marple ontdekt dat er raadselachtige dingen aan de gang zijn.

Geactiveerd
In ieder van dit soort verhalen wordt eerst een probleem geschetst (Hercule Poirot zit in de trein naar Engeland en er blijkt op een gruwelijke manier een passagier vermoord). Vervolgens moet dit door de ‘deskundige’ (Hercule Poirot) worden opgelost. Dat gaat niet eenvoudig want er ontbreken in eerste instantie de nodige gegevens (bij het ondervragen van zijn medepassagiers hoort hij veel tegenstrijdigheden). De hoofdpersoon en de kijker worden geactiveerd om veronderstellingen te maken die nog niet bewezen zijn (is het die of die persoon die het heeft gedaan?), als het gaat om hoe een en ander is gebeurd. De oplossing is niet het doel (de kijker gaat er immers vanuit dat Hercule Poirot de juiste persoon als dader van de moord zal aanwijzen). Het gaat vooral om de gebeurtenissen die bij het zoeken naar de oplossing een rol spelen.

Weinig spijt
Wat maakt dat de verhalen van Agatha Christie zo onweerstaanbaar zijn? De moordenaars in de verhalen zijn bijna allemaal keurige personen waar niets op aan te merken valt. Ze hebben weinig spijt van de door hun gepleegde moorden. Als motieven staan wraak, hebzucht en jaloezie bovenaan. Seksuele motieven zijn uit den boze. Moorden moeten immers ‘beschaafd’ gepleegd blijven. Bij zelfmoord is het oppassen, de dader kan het zo in scène hebben gezet, dat het daarop moet lijken. Ze weet precies hoe ze zich moet inleven in de door haar bedachte personages. Goed doordacht en soms best ingewikkeld zijn de moorden die in een afgesloten kamer zijn gepleegd. Alle personen die er iets mee te maken mee zouden kunnen hebben, worden feilloos aan de tand gevoeld. Dat haar verhalen bij sommige mensen tot sinistere ideeën hebben geleid, blijkt uit het feit dat als zij in die tijd een moord met een bepaald gif beschreef, in werkelijkheid de moorden met het gebruik van datzelfde gif toenamen.

Identificatieproces
Hoe Agatha Christie aan de gekozen personages in haar verhalen kwam? Die deed ze overal in het dagelijkse leven op, zoals op straat en in de trein (als je overigens terug wilt in die tijd, kun je in dit gebied reizen met de klassieke stoomtrein maken!). Duidelijk is dat de hoofdpersonen over genoeg zeggingskracht en uitstraling moeten beschikken om niet alleen interessant te worden gevonden door de kijker, maar ook om een ontwikkeling in gang te zetten die er toe doet. De keuze van die personen hangt nauw samen met de omgeving waarin ze zich bevinden. Of het nu om Miss Marple, Hercule Poirot of om een andere hoofdpersoon in de verhalen van Agatha Christie gaat, de filmmaker heeft een grote invloed op het identificatieproces van de kijker. Doelbewust kan de identificatie worden geforceerd door een personage (een detective) in positieve zin te onderscheiden van andere personages (een verdachte die de schijn tegen zich heeft). De keuze tussen een keurige, eerlijke, bejaarde dame en een moordenaar, zelfs al is deze netjes gekleed in een driedelig pak, is niet zo ingewikkeld te maken. Een close-up van het gezicht van Miss Marple die bedenkelijk kijkt omdat een nog niet ontmaskerde moordenaar aantoonbaar tegen haar staat te liegen, kan geen enkele kijker ontgaan.

Engelse platteland
De hoofdpersonen in Miss Marple bevinden zich vaak op plekken op het Engelse platteland. Terwijl Hercule Poirot meer van reizen houdt, zoals Zuid-Frankrijk en Caïro. In 2017 ging ik naar de bioscoop om de nieuwe verfilming van ‘Murder on the Orient Express’ (met Johnny Depp en Judi Dench) te zien. Het verhaal speelt zich af in een trein. Saai? Nee, Agatha Christie weet er een dusdanige spanning in op te bouwen dat geen kijker vroegtijdig zal afhaken.

Ontrafelen
Alle puzzelstukjes vallen in het laatste gedeelte van het verhaal op hun plaats. Voor de ontknoping moet de kijker haast op het puntje van zijn stoel gaan zitten. Anders is er niets meer aan. Kijk naar Miss Marple die in ‘The Murder at the Vicarage’ de politie helpt om de oplossing in een zaak te vinden. Op het moment dat de moordenaar bezig is om nog een slachtoffer te maken, wordt hij ontdekt. Overigens zijn er altijd genoeg verdachten voorhanden. In hetzelfde verhaal draait het om de rijke kolonel Protheroe, die niet de meest geliefde inwoner van het slaperige dorpje St Mary Mead (deze bestaat niet echt) is. Op het moment dat zijn lichaam levenloos in de pastorie wordt gevonden, zit de politie met flink wat verdachten. Een beetje toeval is er natuurlijk wel. Miss Marple woont naast de pastorie en dus is zij er als de kippen bij om deze moord te kunnen ontrafelen.

Eenzelfde hoogte
In 1974 verschijnt Agatha Christie voor het laatst in het openbaar. Ze overlijdt op 12 januari 1976. Daar is niets geheimzinnigs aan, want het betrof een natuurlijke dood. Haar begrafenis vond plaats op een koude, sombere dag. En dat terwijl ze helemaal niet van winters hield. Het graf van Agatha Christie (en tegelijk dat van Max Mallowan) blijkt nog te bestaan. Ik bezoek de begraafplaats van de St Mary’s Church. Na een totaaloverzicht van het kerkje, kies ik bij de opname van de grafsteen bewust voor eenzelfde hoogte. De kijker ziet het onderwerp meteen recht voor zich. Door dit standpunt in te nemen komt de grafsteen groot over en is er sprake van een horizon die ongeveer op de helft van het beeld valt.

Richard Helwig

 

 

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Polk Audio Signa S3: met ingebouwde chromecast
Polk Audio heeft aangekondigd dat de reeks Signa Series soundbars wordt uitgebreid met de Signa ...