Kennismaking met geschiedenis: tuinbouw, verwerkt tot een interessant beeldverhaal

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 123-2018
Vanaf de achttiende eeuw groeide het Westland uit tot het tuinbouwgebied dat produceerde voor de nationale markt en voor exportmarkten als Engeland en Duitsland. Richard Helwig ging met de videocamera naar het Westlands Museum in Honselersdijk om zelf te ontdekken hoe de Westlanders dit gedaan hebben. Het publiek maakt hier kennis met tuindersfamilies uit het verleden en heden.

Gelegen ten noorden van de Nieuwe Waterweg, ten zuiden van Den Haag, speelt het Westland als landstreek in de provincie Zuid-Holland al tweeduizend jaar een belangrijke rol in de grootschalige voedselvoorziening. Dat begon in de Romeinse tijd toen dit gebied structureel werd ingericht met boerderijen voor de voedselproductie van het Romeinse leger.

Synoniem voor ‘druivenland’
In de Middeleeuwen werden fruit en groenten gekweekt voor de omliggende steden. Van 1850 tot 1940 was dedruif het belangrijkste Westlandse product dat in de kassen werd gekweekt. In de beeldvorming naar het publiek toe stond het Westland synoniem voor ‘druivenland’. Na de Tweede Wereldoorlog werd de tomaat het belangrijkste product op de voet gevolgd door de komkommer. De bloementeelt kwam op als bijteelt van bloembollen, maar werd pas na de oorlog van betekenis. Nu is de omzet van bloemen en planten twee keer zo groot als de groenten- en fruitteelt. In het Westlands Museum kan jong en oud op een leerzame manier alles te weten komen over dit boeiende onderwerp. En kun je hier met de videocamera naar binnen.

Korte introductiefilm
Op deze plek wordt de Westlandse historie behandeld van de Romeinen tot aan de dag van vandaag. Begin het bezoek in de filmzaal, waar een korte introductiefilm te zien is, met duidelijke vergelijkingen tussen het heden en verleden. Voor filmers uitermate leerzaam om te zien hoe deze is gemaakt! Via de foyer kom je bij de vaste tentoonstelling over de historische ontwikkeling van het Westland. Extra leuk is de afmijnzaal waarin je met behulp van een ouderwetse veilingklok als koper op een knop kunt drukken om daarmee de prijs van een gewenste partij groenten of fruit vast te stellen. Zo ging dat dus vroeger!

Communicatieve functies
Bij het maken van een dergelijke film over zo’n uitgebreid onderwerp, zul je allereerst op de hoogte moeten zijn van de communicatieve functies die je wilt gaan vervullen. Hierbij staan een aantal vragen centraal. Zoals: wat weet de kijker al van het onderwerp (weet die eigenlijk wel waar het Westland precies ligt?), hoe wil je dat de onderwerpen in de film worden gepresenteerd (gebeurt dat chronologisch of kies je liever voor een andere opzet?), welke structuur breng je in de film aan en op welke wijze moet de aandacht van de kijker gericht blijven? Daarbij zijn er nog genoeg andere vragen te bedenken die een rol spelen bij de kwaliteit van het leerproces en de effectiviteit van de film (welke camerastandpunten zorgen voor net dat extra stukje aandacht?).

Handmatige scherpstelling
Het is handig om je vooraf te verdiepen in het onderwerp. Wat kun je verwachten? Wat wil je voor de lens en wat kan worden weggelaten? Dat geldt trouwens voor elk museum dat je bezoekt. Loop, voordat je de camera ter hand neemt, alle ruimten eens rustig door. Zodoende krijg je een beetje indruk van wat er in de film verwerkt kan worden. Hierdoor weet je waar je rekening mee moet houden. Er komt veel op je af. Waar voorwerpen zich achter glas bevinden, kun je proberen de reflectie weg te houden en is het handig om gebruik te maken van de handmatige scherpstelling. Hierdoor loop je niet de kans dat het voorwerp onscherp in beeld komt vanwege het aanwezige kunstlicht. Maak gebruik van een statief. Alleen dan voorkom je onnodige bewegingen.

Werken met een scenario
De centrale vraag is: op welke wijze wil je als filmmaker de beschikbare informatie op de kijker overbrengen zodat die er daadwerkelijk iets van leert? De opnamen dienen als een soort van leermiddel. Dat betekent dat er geen sprake is van een vrijblijvendheid in het maken ervan. Hier en daar wat willekeurige shots, leveren een onsamenhangend geheel op. Daar moet dus van tevoren over worden nagedacht! Hoe moeilijk ook, werken met een scenario heeft de voorkeur. Het moet worden gezien als een leidraad waarin de hoofdlijnen van het filmverhaal vast komen te liggen. Tijdens het opnemen zou je daar zo min mogelijk van moeten afwijken. Het is echter onmogelijk om alles nauwkeurig van tevoren op papier vast te leggen. In de praktijk is enige vrijheid bij het invullen van de details gelukkig toegestaan. Zou je dat niet doen, dan krijg je te maken met het missen van allerlei kansen. Los daarvan, opnemen vanuit te weinig verschillende standpunten, zal alleen maar voor eentonigheid zorgen. Een weloverwogen montage betekent afwisseling! Binnen- en buitenopnamen kunnen makkelijk worden gecombineerd.

Kwaliteit en kwantiteit
De tuinder bracht zijn groenten en fruit zelf naar de markt om ze te verkopen. Ook werkte men samen met groentehandelaars of opkopers. Dit was omslachtig en niet altijd betrouwbaar omdat de handelaars wel eens knoeiden met de kwaliteit en kwantiteit. In 1889 werd daarom een veilingvereniging Westland opgericht, die al snel in alle dorpen een vestiging had. De veiling werkte met een keurmerk, waardoor het vertrouwen van de afnemers werd hersteld. Door een centrale aanvoer op de veilingen ontstond er door het systeem van vraag en aanbod een eerlijke marktprijs. Om de markt te beschermen werkte men met minimumprijzen. Als die niet gehaald werden, werd het product uit de markt genomen. Dit systeem bracht welvaart voor de tuinder en heeft ruim honderd jaar goed gefunctioneerd. Door veranderingen in de markt werkt men nu meer op contractbasis in telersorganisaties, die direct aan grote afnemers leveren. In het museum zijn genoeg aanknopingspunten te vinden, waaronder voorwerpen en foto’s, om deze theorie op een levendige wijze over te brengen op de kijker.

Specifiek model schuit
In vroeger tijd vond het transport vrijwel uitsluitend per schip plaats. Hiervoor was een specifiek model schuit ontwikkeld, de ‘Westlander’. Dit was een veilige en snelle manier om de kwetsbare groenten en fruit naar de stedelijke markten te vervoeren. Hiervoor bleek het noodzakelijk dat de tuinderijen en later de veilingen, aan goed vaarwater lagen. Aan het eind van de negentiende eeuw werd de WSM spoorlijn aangelegd en konden de tuinbouwproducten naar verder weg liggende Nederlandse steden en het buitenland vervoerd worden. Hierdoor groeide de export naar Duitsland enorm en daardoor kwam de Westlandse tuinbouw tot grote bloei. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het wegtransport tot ontwikkeling. De vrachtwagen werd al snel zo belangrijk dat in de jaren zestig het vervoer per schuit en spoor verdween. Sloten werden gedempt en nieuwe wegen aangelegd. In poldergebieden, die onbereikbaar waren voor transport per schuit, konden tuinderijen worden gesticht.

Twijfel en onbegrip
In een dergelijke film wordt de samenhang aanmerkelijk bevorderd door onderwerpen apart van elkaar te scheiden. Immers, onderwerpen zijn er genoeg (hoe verliep het vervoer van groenten en fruit, wat kan er gezegd worden over de druiventeelt vroeger, wat betekenen tomaten tegenwoordig voor het Westland en nog veel meer). Bij de kijker zal verwarring ontstaan als er geen verband is en die zich af zit te vragen waar hij eigenlijk naar zit te kijken. Waarom is die ene opname in een totaal en waarom wordt er op dat voorwerp ingezoomd terwijl er niets te zien is? Als twee verschillende onderwerpen na elkaar aan de orde komen, bestaat de kans dat er twijfel en onbegrip worden gecreëerd, tenzij de samenhang duidelijk naar voren komt. Dat is mogelijk door de onderwerpen in een logische cyclus aan de kijker voor te schotelen. Functies als inleiding (een stukje verleden van het Westland), verbinding (wat gebeurt er hier in dit gebied?), samenvatting en slot (wat is de toekomst van het Westland?) zouden hierbij kunnen worden ingebouwd.

Historische tuin
Reeds in 1970 waren er in het Westland plannen voor de aanleg van een historische tuin. Daartoe werd op 11 september 1970 de Stichting Tuinbouwhistorie opgericht. Het doel van deze stichting was het inrichten en in bedrijf houden van een tuin waarop voorheen geteelde gewassen, vroegere opstanden en oude teeltwijzen bewaard zouden blijven, en het verzamelen vanuit tuinbouw historisch oogpunt belangrijke bescheiden, voorwerpen en materialen. In 1980 kon de Stichting Tuinbouwhistorie het Tuinbouwmuseum openen in de boerderij ‘Cruisbrouck’ in Naaldwijk.

Voor het nageslacht
Je zou zelfs nog even kunnen vertellen dat in 1991 het Tuinbouwmuseum, het Westlands Streekmuseum en het Westlands Centrum voor Streekhistorie fuseerden. Op 18 juni 1993 werd het Westlands Museum voor Streek- en Tuinbouwhistorie geopend. Met een beetje mooi weer maak je in de tuin de meest uitgebreide opnamen en waan je je als een tuinder in de negentiende eeuw. Zo vind je er een wagenschuur, fruitmuur, watertoren, kopkas, A-kas, ketelhuis, warenhuis, tuinschuur, lessenaar, platglas, druivenkas en smederij. Er worden Westlandse producten gekweekt zoals druiven, perziken, pruimen en asperges. En zijn er kippen, konijnen en bijenkasten te zien.

Correcte overdracht
Tot slot, je ontkomt er niet aan om een gesproken woord aan de film toe te voegen. Alleen maar beelden van oude kassen, gereedschappen en foto’s zeggen de gemiddelde kijker niet veel. De vraag is wel of de kijker altijd begrijpt ‘wie’ er spreekt. De verteller, bijvoorbeeld een inwoner van het gebied, zou zijn eigen mening mogen verkondigen (‘Wat is het Westland toch mooi!’). Spreekt hij als deskundige, als een soort wetenschapper (‘De regio geldt als een van de stuwende krachten van de Nederlandse economie!’), dan zal de kijker al snel afgaan op wat er gezegd wordt. Ligt de waarheid ergens in het midden, dan kan onduidelijkheid ontstaan die een correcte overdracht van de informatie in de weg staat.

Een must-see
Het Westlands Museum is een must-see voor iedereen die met de videocamera het Westland bezoekt of gaat bezoeken. Naast de vaste tentoonstelling worden er jaarlijks wisselende exposities in het museum georganiseerd en vinden regelmatig in en om het museum allerlei activiteiten plaats, zoals workshops, demonstraties en diverse kinderactiviteiten. Bij het museum bevindt zich een informatiecentrum. In de bibliotheek staan negenduizend publicaties die met het Westland en de tuinbouw te maken hebben. Genoeg materiaal om je in te verdiepen! Enthousiaste vrijwilligers helpen je graag om je van alle informatie te voorzien. Dit museum vind je aan de Middel Broekweg 154 in Honselersdijk, telefoon 0174-621084. Kijk voor meer informatie op de website www.westlandsmuseum.nl.

Zelf biologisch tuinieren
Andere bezienswaardigheden die je met de videocamera in het Westland kunt bezoeken zijn, naast het bloemencorso, onder meer Waterpop in Wateringen, Wateringse Wielerdag en een rondvaart met de watertaxi naar de gezellige, kleurrijke Pluktuin aan de Kleine Achterweg in Naaldwijk. Tevens kan er gewandeld worden vanuit de Pluktuin. Er zijn drie tochten uitgezet van vijf, tien en vijftien kilometer. Voorafgaand aan de tocht geniet je van een kopje koffie of thee met een heerlijke lekkernij. Of kun je zelf biologisch tuinieren. Leuk om je familieleden op deze manier eens op beeld vast te leggen! Breng een bezoek aan het Themapark De Westlandse Druif in Monster en ga mee met een van de rondleidingen. Ook is het mogelijk om rondleidingen bij bedrijven te volgen. Ontdek de wereld van de innovatieve tuinbouwsector en leg alles vast als het gaat om het kweken van mooie bloemen, potplanten en verse groenten. Aangevuld met nieuwe ontwikkelingen op het gebied van voedselveiligheid, smaak en techniek. Kortom, je hoeft je hier in dit gebied niet te vervelen!

FILMTIP
In het museum bevinden zich veel voorwerpen, waaronder gereedschappen. Maak je gebruik van extra verlichting, probeer dan direct licht in het museum zoveel mogelijk te vermijden. Het zorgt voor fletse en onnatuurlijke kleuren.

Richard Helwig

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Origin Acoustics volledig zeewaardig
De nieuwe Explorer-collectie luidsprekers van Origin Acoustics is ontwikkeld om bestand te zijn tegen de ...