Marijke Schonewille schoot een documentaire met haar mobiele telefoon: ‘Een geweldige manier van werken’

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 136-2020
Regisseur Marijke Schonewille volgde met haar mobiele telefoon, een iPhone 11, tevens filmcamera, een aantal ouderen van rond de honderd jaar van het verzorgingshuis ‘De Drie Hoven’ in Amsterdam, die tot hun grote verdriet te maken kregen met een gedwongen verhuizing…

In het jaar nadat de verhuizing had plaatsgevonden heeft Marijke Schonewille met haar iPhone de ouderen weer opgezocht in hun nieuwe verpleeghuis, waaronder het Leo Polak huis in Amsterdam. De bedoeling was een vervolg te maken op de eerste serie waarin ze wilde laten zien hoe het na een jaar met de ouderen ging. Een aantal was van verdriet al voor de verhuizing overleden. Tijdens de opnameperiode brak de coronacrisis uit en niemand mocht meer naar binnen; dat was helemaal een triest gebeuren. Marijke filmde door, maakte gebruik van FaceTime en telefoongesprekken. Ook vroeg zij cameraman Marc Glastra van Loon of hij met een drone langs de ramen op de zevende en achtste verdieping van het verpleeghuis wilde filmen, zodat ze de bewoners achter hun raam kon zien zitten. Over deze periode maakte Marijke een documentaire van ruim een uur, ook uitgezonden door de VPRO. De hele serie én de documentaire zijn terug te zien op
vpro.nl/uitgewoond en op 2doc.nl

In eigen hand
De opnamen van de documentaires zijn prachtig van sfeer, de mensen zijn mooi geportretteerd en de interviews zijn liefdevol gemaakt met respect en echte interesse voor de oudere mensen. De maker heeft het verdrietige gebeuren goed in beeld gebracht. Marijke had alle facetten van documentaire maken in eigen hand. Ze filmde zelf, deed de interviews,
daarna de montage en de voice-overs. Toen haar film klaar was werd er nog een editor en een audio-nabewerker gevraagd om zowel beeld als geluid te optimaliseren.
Marijke Schonewille (52): “Na de middelbare school heb ik film en televisiewetenschappen gestudeerd aan de UVA. Daarna kreeg ik snel een leuke baan bij de KRO als redacteur en later als regisseur op de afdeling Human Interest. Ik bedacht en maakte zelf filmpjes voor verschillende programma’s.
We gingen altijd met een voltallige cameraploeg op stap, dat wil zeggen met een cameraman en een geluidsman. Maar we leerden al snel alles zelf te monteren op de Avid. Het was precies in de periode dat we van analoog naar digitaal overstapten. De oude rotten in het filmvak mopperden en
zeiden dat wordt helemaal niks met dat digitaal monteren.”

Alle een keer gedaan hebben
Marijke maakte in haar eerste jaren bij de televisie zoveel mogelijk verschillende genres. “In de wandelgangen hoorde ik van een heel speciaal project bij Endemol, dat was Big Brother dat vond ik zo’n geweldig idee, heb daar gesolliciteerd en werd aangenomen als eindredacteur van de dagelijkse uitzending.
Dat was een fantastische tijd. Het was vernieuwende tv. Daarna bleef ik op zoek naar nieuwe genres, want ik wilde alles een keer gedaan hebben. Zo maakte ik grote live shows zoals Sterren dansen op het ijs, maar ook spelletjes in de studio en andere reality programma’s. Ik wilde nooit te lang een bepaald programma maken, want voor je het weet krijg je een stempeltje opgeplakt en dat wilde ik niet; ik wilde van alle markten thuis zijn. Ik ben altijd freelancer geweest,
ik wilde liever niet in vaste dienst omdat je dan soms programma’s moet maken die je niet leuk vindt, dat is niets voor mij. Maar op een gegeven moment had ik het wel een beetje gezien, met die live shows, spelletjes, reportages en reality tv, het kon mij niet meer boeien. Toen ik veertig jaar werd dacht ik, ik moet wat anders gaan doen. Toen besloot ik psychologie te gaan studeren. Ik dacht dat doe ik een jaartje, maar werd zo gegrepen door die studie dat ik deze heb afgemaakt en
ben toen uiteindelijk klinisch psycholoog geworden.”

Eye opener
”Nu wil ik programma’ s maken die ertoe doen, die inhoudelijk interessant zijn en waar ik mijn achtergrond kwijt kan als psycholoog. Ik kwam al heel snel bij Kruispunt van de KRO terecht. Daar heb ik drie jaar programma’s gemaakt over levensbeschouwelijke onderwerpen. Ik deed research, maar mijn collega’s maakten de uitzending. Alle taken waren verdeeld, maar ik wilde natuurlijk meer.
In het Hilversumse wordt vrij traditioneel gewerkt. Je hebt een regisseur, een cameraploeg, een editor. Iedereen heeft zijn vaste taak en het is niet zo makkelijk om jezelf een andere functie toe te bedelen. Er is een handjevol cameramensen dat zelf zijn programma maakt. Frans Bromet is daar een voorbeeld van. Ik heb kort bij hem gewerkt maar zijn manier van werken is mij altijd bijgebleven, ik dacht dat wil ik ook. Wel is het zo dat journalisten steeds meer zelf doen als zij op pad zijn voor een reportage. Ze filmen soms zelf met een iPhone en monteren onderweg in de auto.”
Marijke was altijd al geïnteresseerd in film en fotografie, “maar ga maar eens een professionele filmcamera aanschaffen”, aldus Marijke. “Dat is een grote investering en de tijd nemen om het te leren dat is best een ingewikkelde klus. Toen ik onverwachts een cursus filmen met de iPhone kreeg aangeboden was dat voor mij een eye opener.
Ik wist natuurlijk dat je met de iPhone kon filmen, maar nooit gedacht dat ik daar uiteindelijk een hele documentaire serie voor tv mee kon maken.

Bruut afgebroken
“In mijn periode bij Kruispunt was ik al in contact met een aantal bewoners van verpleeghuis de Drie Hoven. De geestelijk verzorgster had mij verteld dat de bewoners een ramp boven het hoofd hing, vanwege de sluiting. Ik sprak Hetty, een vrouw van 90 jaar uit de cliëntenraad, super bij de pinken en zij zei: ‘Wij gaan die sluiting tegenhouden’. Toen dacht ik die bejaarden gaan de barricaden op, maar daar waren zij toch uiteindelijk te oud voor. Ik kwam erachter dat het bestuur heel makkelijk over de mensen kon heen walsen. Iedereen denkt dat de zorg niet commercieel is, vergeet het maar, het zijn op winst beluste ondernemingen.”
De oude bewoners moesten dus een voor een verhuizen. Vriendschappen werden bruut afgebroken.  Dan ben je 96, 100, of 102 en word je zomaar bij je vrienden weggehaald. Marijke begon de mensen te filmen met haar iPhone. Langzamerhand leerden de bewoners haar beter kennen en steeds meer mensen wilde wel meewerken aan de documentaire. Zij maakte eerst een filmpje van vijf minuten waarin ze de mensen introduceert en laat zien wat het probleem is. Met dat filmpje stapte ze naar de VPRO. Daar kreeg ze groen licht om een online serie van een aantal korte afleveringen te maken voor de website van de VPRO.

Mét ouderen, niet óver ouderen
Er bleken een aantal voordelen te zijn om te filmen met die iPhone.  Als Marijke alleen naar het verpleeghuis ging kon ze gewoon met haar camera in haar tas op de thee bij de bewoners. Dat is veel minder intimiderend dan wanneer je met een cameraploeg komt. Er kon op deze manier veel makkelijker een vertrouwensrelatie groeien. Uiteindelijk wandelde ze in en uit wanneer het schikte en alle bewoners vonden het gezellig als ze langskwam. Een ander voordeel was dat niemand van de afdeling communicatie zich op deze manier met het proces bemoeide. Als je met een cameraploeg komt is de spontaniteit en authenticiteit moeilijker te vangen.
“Het filmen ging mij steeds beter af, al doende leerde ik hoe ik de mensen beter in beeld kon brengen. Welke shots ik moest maken om goed te kunnen monteren, daar werd ik steeds handiger in. Ook kocht ik wat attributen om de opnamen beter te maken. Zelfs de bejaarden raakten gewend aan mijn telefoontje. Ze vonden het grappig en onvoorstelbaar dat ik ze met mijn telefoon filmde.”
Marijke vond het belangrijk om een documentaire te maken mét ouderen, niet óver ouderen. Het viel haar op dat er op tv en de radio heel vaak over de bejaarden werd gesproken door psychiaters, geriaters en artsen maar nooit met bejaarden. In de serie krijgen ze allemaal uitgebreid de ruimte en tijd om hun eigen verhaal te vertellen. “Ik heb altijd al een voorliefde gehad voor oude mensen. Ik denk dat het komt door mijn studietijd. Toen achttien jaar was heb ik een baantje gehad in de thuiszorg, dan kom je bij mensen thuis, soms hebben ze een interessant leven en soms ook niet. Maar je hoort hun verhalen en ziet hoe verschillend mensen op zeer hoge leeftijd in het leven staan. Ik vind dat wij die mensen veel vaker aan het woord moeten laten, ze hebben nog zoveel te vertellen.”

Vrijheid
“Wat voor mij het allerleukste is van het werken op deze manier, is de vrijheid die ik heb. Ik werk mijn idee uit, ik doe research, ik film zelf, doe zelf de interviews, ik monteer, zoek zelf de muziek uit en ik spreek zelf in. Eigenlijk ben ik in mijn eentje een heel team, niemand bemoeit zich er mee. Ik krijg wel altijd een eindredacteur toegewezen, maar dat is juist heel fijn, want dan heb je iemand die heel goed met je meedenkt. Kun je je voorstellen wat een producent daar een geld mee bespaart? Als ik alleen documentaires maak kost dat een tiende van wat het normaal kost. En die bewegingsvrijheid is heerlijk, niemand vertelt hoe ik het moet doen. Ik vind het een geweldige manier van werken,” aldus Marijke Schonewille.

Kees Funke Küpper 

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
LumaFusion: een video-editor voor ‘onderweg’
Archief Digital Movie 136-2020 Sinds 1 mei 2018 zijn mijn vrouw en ik gestopt met ...