Mensen centraal voor de camera laten staan

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 129-2019
Een stad met de camera verkennen in een rijdend treintje is leuk om te doen. Wil je dat ook met zoveel mensen? Zo’n druk tafereel wil je toch liever niet op beeld vastgelegd hebben?

Twee opnamen die het onderwerp in de kern raken. Een fabriek aan de buitenkant (in de nabewerking dusdanig belicht zodat een onheilspellende sfeer ontstaat), gevolgd door een slang die in een sloot ligt. De kijker zal zichzelf meteen de vraag stellen: wat doet de mensheid zichzelf aan?

Niets is zo boeiend als de mens zelf. Ze zijn er in alle soorten en maten. Ze zijn overal. Maak je opnamen in het centrum van een grote stad, dan mogen ze niet ontbreken. Een kermis zonder drukte, zal een kijker weinig bekoren. En hoe doe je dat in de prachtige natuur? Wel of niet? Richard Helwig neemt aan de hand van een aantal ideeën de mens in beeld.
Nederland telt meer dan zeventien miljoen inwoners. Naar verwachting zal dit aantal nog flink gaan toenemen. Het is dus niet zo verwonderlijk dat de mens veelvuldig wordt vastgelegd. In de familie- en kennissenkring zal het om vakanties, dagelijkse uitjes en feestjes gaan. Er is zoveel meer dan dat! Het kan lastig zijn om mensen die je niet kent te benaderen. Vraag je het op de man af of je een opname mag maken of schiet je ongevraagd mensen in tele? Wil je ervaring opdoen? Ga eens op een drukke markt of in een drukke winkelstraat staan en probeer verschillende instellingen met de camera uit. Je zult merken dat je met een veelzijdig onderwerp te maken hebt. Wist je trouwens dat mensen die op straat worden opgenomen en in een nieuwsitem op de televisie verschijnen, vaak voor ‘de hele maatschappij’ staan (bijvoorbeeld over berichtgeving hoe de koopkracht van de consument opnieuw is gestegen)?

Gaat nooit vrijuit
Een onderwerp voor het maken van een reportage zou het ontrafelen van een rampzalige gebeurtenis kunnen zijn. En altijd zijn er mensen bij betrokken! Kijkers die in een uur tijd een vliegramp voorgeschoteld krijgen, en waarbij steevast de vraag wordt gesteld: was het een menselijke fout van de piloot of zat er technisch iets verkeerd? Techniek of niet, de mens gaat nooit vrijuit. Zal de piloot geen blaam treffen, voor de techniek van een vliegtuig blijft een ander verantwoordelijk (de onderhoudstechnicus misschien?). Wie heeft ervoor gezorgd dat er verkeerde schroeven in het raam van de cockpit werden gemonteerd tijdens een onderhoudsbeurt, waardoor het raam er pardoes tijdens een vlucht uitvloog en er een levensgevaarlijke situatie kon ontstaan? Beelden kunnen een belangrijke rol spelen bij het in kaart brengen van ingewikkelde problematieken. Daarbij ligt het voor de hand om met reconstructies te werken (een ramp doe je immers niet even over) en daarbij experts aan het woord te laten over hoe zij denken over wat er is gebeurd (of hoe een probleem kan worden aangepakt).

Iets met chemie
Nu zul je als ‘gewone’ burger met een videocamera niet zo snel een dergelijke, ingewikkelde reportage maken. Je kunt een onderwerp verzinnen. Net zo doeltreffend! Bij jou aan de rand van het dorp staat een fabriek. Niemand weet eigenlijk wat hier gebeurt. Ja, iets met chemie of zo. Totdat je erachter komt dat er opeens veel mensen flink ziek worden. Je hoort nog eens wat bij de plaatselijke bakker en slager. Zelfs jouw buurman, die toch altijd erg sportief was ingesteld, blijkt opeens in de vroege ochtenduren zijn hardlooprondjes door het bos te hebben gestaakt. In een nabijgelegen sloot ontdek je een grote slang waarmee allerlei rommel wordt geloosd. Na een zoektocht kom je erachter dat deze slang afkomstig is uit die fabriek waar je al zoveel vragen over had. Door het stiekem nemen van een monster van het water ontdek je via een bevriende laborant dat het om zwaar vergif gaat.

Je zou zo een film kunnen maken over de stelling dat mensen een groot gedeelte van hun leven staan te wachten. Is het niet voor een fietserspontje, dan is het wel op een roltrap in een warenhuis.

Menselijke communicatie
In het filmverhaal laat je, naast de beelden van de fabriek en het lozen, verschillende mensen zien. Dat ben je zelf, die op onderzoek uit is. Dorpsgenoten die hun lichamelijke klachten voor de camera vertellen. Misschien een huisarts die uitlegt over wat dat soort klachten betekenen voor ieders gezondheid. De laborant die aangeeft hoe hij zijn onderzoek heeft uitgevoerd en wat er nu precies aan gif is gevonden. Iemand van justitie die bepaalt wat er strafrechtelijk gaat gebeuren. En tenslotte de directeur van het bedrijf die zegt onschuldig te zijn. Kortom, ook een zelfbedacht verhaal kan niet zonder mensen (in dit geval acteurs). Je doet dit met behulp van interviews. Daarbij gaat het niet altijd om de dingen die worden gezegd. Want veel informatie is juist te vinden in datgene wat niet gezegd wordt! Denk aan kleine signalen in de houding van iemand (dorpsgenoten die wanhopig in de camera kijken omdat hun gezondheid sterk achteruit is gegaan, een huisarts met een bezorgde blik omdat hij zich realiseert wat zijn patiënten wordt aangedaan, een directeur die met een rood hoofd aarzelt met wat hij gaat zeggen). De kijker moet dat zelf ervaren om die beelden te doorzien. Afgezien van het feit dat dit een spannende bezigheid is, vormt het vooral de essentie van de menselijke communicatie.

In een totaal
Wil je de drukte van mensen (bijvoorbeeld op een groot festivalterrein) benadrukken, dan ligt het voor de hand dat je dit in een totaal doet. Alle mensen blijven even scherp. Een andere mogelijkheid is door gebruik te maken van de zoom (het dichterbij halen van het onderwerp). Je zoomt in op een bepaald gedeelte van de menigte en stelt scherp. De rest blijft onscherp. Vervolgens zet je de scherpstelling vast. Dit voorkomt dat de automatische scherpstelling constant in beweging blijft en voor ongewenste onscherpte gaat zorgen.

Een andere invalshoek
Het zijn stuk voor stuk voorbeelden waarbij mensen niet kunnen en mogen ontbreken (want wat is een festivalterrein zonder mensen?). Wanneer heb je ze liever niet in beeld? Nou, in een natuurfilm natuurlijk. Wil je het dierlijk leven op de Veluwe visueel in kaart brengen dan is hier geen plaats voor de mens. Tenzij… je kiest voor een andere invalshoek. Zoals de verstoring van het landschap, in de vorm van een reportage. Je stapt als het ware met de camera op het probleem af. Hoe slecht is het niet als toeristen in het bos of op de hei gaan picknicken? Met een hoop lawaai, een rokende barbecue en een berg van plastic die achterblijft. Laat alle rommel zien. Je kunt in de film een boswachter aan het woord laten die op zo’n locatie staat. Stel hem of haar als eerste vraag: hoe groot is het probleem? Kom meteen ter zake. Hou de vragen kort en duidelijk. Probeer een oplossing in het verhaal mee te nemen. Laat die noemen, zoals het plaatsen van meer borden en het strenger controleren. Het uitdelen van flinke boetes. Je zou zelfs over een paar maanden terug kunnen keren op die locatie om te zien of het probleem daadwerkelijk is opgelost.

Een kern van mensen wordt scherp weergegeven, op datzelfde moment omringd door een onscherpte. Een bijna mysterieus effect ontstaat, een ‘mierenhoop’! Dat is het resultaat van het werken met de Lensbaby Composer.

Plaatselijke bevolking
Nederlanders gaan steeds verder weg op vakantie. Niet zelden wordt bij het maken van opnamen van een willekeurig land, alleen gedacht aan de mooiste landschappen en meest interessante bezienswaardigheden. En dat terwijl juist de plaatselijke bevolking helemaal in dat plaatje thuishoort! Dat kunnen portretten zijn. Nog leuker is het om mensen te laten zien met wat ze aan het doen zijn (een visser of een hoefsmid). Hun iets laten uitleggen voor de camera. Die beelden vertellen op deze wijze een verhaal. Een nadeel is er wel. Als mensen weten dat er een camera op hun gericht staat, dan bestaat er een grote kans dat ze gaan poseren. In dat geval zal een onnatuurlijke indruk ontstaan. Beter is het om mensen even te laten wennen. Na een tijdje zijn ze de camera ‘vergeten’.

Teleurstellend gevoel
De mens kan in bepaalde natuurlijke landschappen best sterk gewenst zijn. Stel, je maakt een shot van een prachtig landschap. Zoals in het zuiden van Engeland. De krijtrotsen van Dover zijn onderdeel van de kust van Engeland bij het Nauw van Calais. De prachtige kliffen lopen tot ver langs de kustlijn. Je staat met je camera op het uiterste puntje. Kijkt in de enorme diepte. Als je de opname later terugkijkt, bekruipt je een teleurstellend gevoel. De grootte van de rotsen en de diepte die je in werkelijkheid hebt ervaren, komt helemaal niet zo goed uit de verf als dat je dacht. Als je een mens toevoegt aan het plaatje, zoals iemand die beneden op het strand loopt, ontstaat een geheel andere indruk. De kijker weet hoe groot een mens ongeveer is, en zal daar de omvang van de omgeving aan af kunnen meten. Probleem opgelost!

Lensbaby Composer
Wat ik zelf met fotografie regelmatig heb uitgeprobeerd is de Lensbaby Composer. Een ingewikkelde naam, simpel omschreven ‘buig’ je hiermee het perspectief met een vast brandpunt objectief. De verrassende scherptemogelijkheden maken het werken met de camera alleen nog maar leuker. De scherpstelling is bijzonder selectief waardoor het onderwerp dat je wilt vastleggen er opvallend uitspringt (in mijn geval waren dat mensen). De omvang van het scherpstelvlak is afhankelijk van het diafragma dat je gebruikt. Het vereist de nodige tijd en ervaring om pakkende beelden te maken. Zeker omdat er gebruik wordt gemaakt van een handmatige scherpstelling en diafragmering!

Afgezien dat dit een rommelige opname is, lopen er allerlei ‘moderne’ toeristen door de vroegere Westerstraat (het hart van de Amsterdamse Jordaan) in het Nederlands Openluchtmuseum. En dat klopt niet als je kijkt naar het tijdsbeeld!

Natuurgetrouw beeld
Een openluchtmuseum vind ik zelf altijd een fantastisch evenement om met de camera naar toe te gaan. In Nederland kun je naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Het museumpark heeft een oppervlakte van 44 hectare en geeft een natuurgetrouw beeld van het leven in Nederland door de eeuwen heen. Wil je wat verder weg? In Engeland zijn er een aantal, zoals het Beamish Museum in de stad Stanley. Dit openluchtmuseum is 140 hectare groot. Kortom, voor fotografen en filmers is op deze locaties oneindig veel te zien.

Storend en verwarrend
Wil je dat beeld uit de geschiedenis overbrengen op de kijker, dan is er geen ruimte voor het tegelijkertijd opnemen van personen uit deze hedendaagse tijd. Het zal als uitermate storend en verwarrend overkomen. Een gezin in moderne kleding met een hippe kinderwagen past hier echt niet thuis. Soms is dat best moeilijk. Want niet altijd heb je het door als er ergens achterin het beeld argeloze toeristen rond aan het snuffelen zijn. Hoe zorg je er nu voor dat je zo min mogelijk mensen tegen het lijf loopt? Door bij voorkeur niet in een weekend te gaan. En doordeweeks meteen na openingstijd of vlak voor sluitingstijd de opnamen te maken die je voor ogen hebt. Het vooraf bestuderen van een plattegrond kan daarbij flink helpen. In korte tijd kun je op die ‘stille’ plekken komen die je wilt vastleggen. Zonder te hoeven zoeken. Zo kon ik in het concentratiekamp Auschwitz in Polen alleen het eerste uur na openingstijd (zonder toeristen!) opnamen in een totaal maken. Daarna barstte de drukte los. Die tijd kon ik vervolgens gebruiken om me te richten op de close-ups van het kamp, waarbij ik de toeristen simpelweg uit beeld kon houden.

Richard Helwig

One Comment

  1. leuk, informatief en goeie tips!

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
FUJIFILM X-A7: klein, licht en smart
FUJIFILM introduceert haar nieuwste en meest compacte instap systeemcamera uit de X Serie: de FUJIFILM ...