Objectieven, statieven en rigs

Redactie How to Video opnames VIDEOFILMEN MET DE DIGITALE FOTOCAMERA

Het verwisselbare (foto)objectief vormt een belangrijke reden om met een digitale fotocamera te willen gaan videofilmen. De videograaf wordt daarmee meester van het brandpunt, beelduitsnede, perspectief en dieptescherpte. Het statief en de rig zijn nauw verbonden met het objectief. Zij verschaffen de nodige stabiliteit bij langere brandpunten en verhogen de hanteerbaarheid. Verder bieden rigs de mogelijkheid om diverse accessoires en hulpmiddelen aan de camera of het mobieltje te bevestigen.

Objectieven vormen de ogen van de camera. Dat geldt zowel voor de camcorder als de voor videofilm gebruikte digitale fotocamera en mobiele telefoon. Behalve het zien van… hebben objectieven ook een belangrijke functie bij het kiezen van de compositie, beelduitsnede, het perspectief en de dieptescherpte. Daarbij is het gekozen brandpunt bepalend voor de mate van inzoomen, beeldhoek (groothoek tot telebereik), de aanwezige diepteschepte en -werking binnen de video-opname.
Veel digitale fotocamera’s beschikken over een optische (OIS) of elektronische (EIS) vorm van beeldstabilisatie. Dat voorkomt lelijke ongewenste camerabewegingen in beeld. Een beeldstabilisator kan echter geen wonderen verrichten en met name bij de wat langere brandpunten geven het statief en de rig extra steun. Een rig is een soort bevestigings & instelrail die aan de videofilmende camera bevestigd wordt. De functies zijn stabiliteit, betere hanteerbaarheid (zwevend, schoudersteun en handgrepen) en het kunnen bevestigen van accessoires.03-66_VE91-10.indd

Objectieven-weetjes
De meeste camcorders zijn uitgerust met een vast zoomobjectief. Wie meer groothoek- of telewerking wil kan alleen een idem dito converter voor het zoomobjectief bevestigen. Slechts bij een klein aantal camcorders is het gebruik van verwisselbare video- of foto-objectieven mogelijk.
Dit in tegenstelling tot bij de videofilmende digitale spiegelreflex (DSLR)- en de spiegelloze systeemcamera. Daar staat een waar arsenaal aan brandpunten ter beschikking. Bij digitale fotocamera’s met alleen vaste objectieven gaat het bereik steeds meer omhoog. Een zoomrange van 24 tot 30 (= 24-600 mm) maal vormt al geen uitzondering meer.
Het gaat de meer creatief aangelegde videofilmer nu om al die verschillende beschikbare brandpunten met bijbehorende beelduitsnedes en de mogelijkheid om via het diafragma de dieptescherpte tot in de puntjes te regisseren. Nu eerst ter oriëntatie wat objectieftechniek. Elk objectief heeft een brandpuntafstand. Een veel gebruikte referentiewaarde is die van het standaard 35 mm kleinbeeld foto/filmbeeldje dat 36 x 24 mm groot is. Een objectief met een brandpuntsafstand van 45-55, gemiddeld 50, mm ziet ongeveer hetzelfde als het menselijk oog voor het 35-mm kleinbeeldformaat, een factor 1. Maken wij de brandpuntsafstand kleiner dan treedt een groothoekwerking op, een factor kleiner dan 1 en meer booggraden in beeld. Het beeld wordt weidser, de objecten kleiner en de dieptescherpte neemt toe. Een langere brandpuntsafstand geeft een telewerking, een factor groter dan 1 en minder booggraden in beeld. De te videofilmen objecten worden groter in beeld gezet (inzoomen), de opname meer samengedrukt en heeft een kleiner gezichtsveld plus het feit dat de dieptescherpte afneemt. N.B.: Onder de dieptescherpte verstaat men het gebied dat in de opname van voor tot achter scherp is.
Elk objectief heeft een diafragma. D03-66_VE91-10.inddat is een set metalen lamellen die geopend en gesloten kan worden waardoor de hoeveelheid doorvallend licht en de dieptescherpte veranderen. Hoe lager de diafragmawaarde (F) des te meer deze open staat, er licht op de sensor valt en de diepte scherpte afneemt. Bij de zogenaamde volle opening, bijvoorbeeld F2.9, F3.5 of F4 komt het meeste licht binnen en is er een zeer geringe dieptescherpte. Bij de bioscoop-look is dan bijvoorbeeld alleen de hoofdpersoon scherp en de achtergrond zacht vaag.
Bij het sluiten van het diafragma komt er minder licht op de sensor terecht en neemt de dieptescherpte toe. Bij F11, F16 of F22 is alles al snel van voor tot achter scherp. Het gekozen diafragma en de brandpuntsafstand bepalen samen de uiteindelijke dieptescherpte.
De beeldstabilisator vangt kleine bewegingen en trillingen van de camera op. Met name de moderne OIS is daar heel goed in. Bij digitale fotocamera’s zit OIS in de body of in het objectief.
Als laatste de grootte van de sensor in relatie tot de brandpuntsafstand van het 35 mm objectief. Alleen bij Full Frame fotocamera’s is de sensor even groot als bij het 35 mm beeldje. De meeste camerasensoren zijn echter kleiner. Dan valt er slechts een deel van het opgetekende beeld op de fotosensor. Gevolg: er vindt uitvergroting plaats. Deze kunt u afl ezen aan de vergrotingsfactor, bijvoorbeeld 1,6. Een 50 mm brandpunt is dan in de praktijk 1,6 x 50 = 80 mm.

Creatieve objectieven
Objectieven worden tot creatieve video- instrumenten als de filmer hun werking kan gebruiken om de weergave van het onderwerp te beïnvloeden. Bijvoorbeeld een supergroothoek. Geeft een weids beeld, een grote dieptewerking en vertekening van het beeld. Lekker veel lucht in het landschap, een stuk dynamiek of dramatische optekening van groot dichtbij naar klein in de verte en je kunt lekker dichtbij komen.
Omgekeerd geeft een supertelens maximaal inzoomen op het onderwerp, het platdrukken van de compositie en een (zeer) geringe dieptescherpte. Ideaal voor sport, actie en het losmaken van het onderwerp tegen de onscherpe/vage achtergrond.Drukwerk
Andere creatieve objectieven zijn die voor Makro, 3D, softwerking in special effecten zoal bij lensbaby’s. In de meeste gevallen zal voor het videofilmen met de digitale fotocamera een brandpuntbereik van 24 mm groothoek- tot 400 telelens volstaan.

Foto- of videoobjectief?
Optisch gezien is er weinig verschil tussen een foto- of een video-objectief. Uitzonderingen vormen objectieven die voor een speciaal sensortype zijn gebouwd. Ook het zoombereik verschilt nog maar weinig. Van huis uit hebben camcorder een zoomlens van 10-14/16 maal. Bij de fotografie 5-8 maal. Er zijn zoals gezegd echter al foto-objectieven met 24-30 maal zoom. Mechanisch zijn er wel verschillen. De instelslag van de focus- en zoomringen bij fotolenzen is anders als bij videolenzen. Dat is vaak even wennen. Bij speciaal voor video gebouwde foto-objectieven vindt de filmer dit euvel niet meer. De motorzoom ontbreekt op de spiegelrefl ex en een aantal spiegelloze systeemcamera’s. Op rigs kunnen hulpmiddelen voor zoomen en scherpstellen bevestigd worden. Objectieven worden geselecteerd op basis van hun compositie, dieptescherpte en perspectief zoals gewenst in de video-opname. Voor een close-up een telelens, voor een overzicht een standaard- of lichte groothoeklens en voor lekker close of de dynamiek van het perspectief een supergroothoek.Drukwerk

Statief of rig?
Net als bij de camcorder geldt voor de videofilmende fotocamera of mobieltje dat vanaf het statief de meest stabiele resultaten bereikt worden. Kleine moeilijker vast te houden camera’s zijn vaak zeer gebaat bij het toepassen van een driepoot-, schouder- of zwevend statief. Ook biedt het statief een welkome ondersteuning bij het maken van pans (panorama), tilts (op en neer) of het maken van meerdere shots uit een vaste opnamepositie. Voor de meeste opnamesituaties zal een statief goed voldoen.
Een rig heeft een andere, meer professionele, functie. Voorop staat het gemakkelijker en stabieler uit de hand kunnen videofilmen met een digitale fotocamera. De rig biedt daartoe een bevesitigingsrail, voor het kunnen instellen van de oogafstand tot het LCD-schermpje of externe viewer, comfortabele handgrepen en een aanvullende borst- of schoudersteun. Daarnaast zijn op de rig te monteren een microfoon, hulpmiddelen voor de zoomlens en het focusseren, contragewichten, opnamerecorders, geluidsinterfaces en videolampjes. Een rig kan variëren van een stabiele uitgebalanceerde handgreep tot een superprofessioneel en daarmee behoorlijk prijzig apparaat. De amateur kan doorgaans volstaan met een eenvoudiger borst- of schouderversie en bij het mobieltje een passende handgreep. Voor de aanschaf altijd eerst in de winkel uitproberen: camera bevestigen, instellen voor de kijkafstand, handgrepen en gewichtjes in balans brengen. Kunt u er soepel meer aan de slag? Zo ja, dan de accessoires bevestigen. Werkt het nog steeds lekker?

Ulco Schuurmans

Archief: Video Emotion 91 (januari/maart 2011)

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Videoregistraties van concerten: Anticiperen en een grondige camerakennis
In tegenstelling tot het fotograferen van een concert, is het filmen ervan een stuk lastiger. ...