Tokina SZX f8 400 mm teleobjectief: de spiegellens is weer helemaal terug…

Redactie Lenzen Reviews

Archief Digital Movie 137-2021
Telelenzen hebben als belangrijke nadelen dat zij lang, zwaar en relatief duur zijn. Een spiegelobjectief met hetzelfde bereik (brandpuntsafstand) kent deze bezwaren niet. Lekker compact gebouwd, weegt viermaal minder en is vele malen voordeliger in aanschaf. Spiegelobjectieven bestaan al vele jaren maar werden nooit een daverend succes. Dat kwam door een aantal in dit artikel toegelichte beperkingen die door de komst van nieuwe generaties camcorders en videofilmende systeemcamera’s ondervangen zijn.

Tokina bracht onlangs een nieuwe SZX f8 400 mm spiegelobjectief uit. Het objectief is geschikt voor zowel fotografie als videofilmen (primelens). Afhankelijk van het type camerasensor haal je daarmee een telebereik van 400 mm op full frame, 640 mm bij APS-C en 800 mm bij MFT. Met bijpassende adapter kom je op een prijskaartje van rond de € 265,-. Er zijn meerdere T-mount-adapters leverbaar voor Canon EF, Fujifilm XF, MFT, Nikon FTZ en E-mount. Een waar koopje en compact gemak in de draagtas of op de schouder? En hoe zit het met de optische kwaliteit en het bedieningsgemak. Digital Movie dook in deze intrigerende spiegelmaterie.

Wat is een spiegelobjectief?
Plat gezegd een spiegel- of Catadioptrisch objectief of een lenzensysteem dat met behulp van spiegels de brandpuntsafstand als het ware opvouwt. Door het licht binnen het objectief heen en weer te kaatsen kan het veel compacter en lichter gebouwd worden.
Al ruim 200 jaar wordt het principe van Schmidt-Cassegrain toegepast bij astronomische kijkers. Een hoofdlens vangt het licht op en straalt dit naar binnen. Een hoofdspiegel kaatste het licht weer terug en een in de voorste hoofdlens gebouwde vangspiegel stuurt het definitieve beeld opnieuw retour naar het oculair door een opening in de hoofdspiegel. In geval van een camera dus de beeldsensor.
Zoals gezegd verminder je door deze bouwwijze de lengte van het objectief ten opzichte van standaard objectieven met eenzelfde brandpuntsafstand. Zowel telescopen als telelenzen pakken daardoor veel minder lang, zwaar en duur in aanschaf uit. Een ander belangrijk voordeel was het vrijwel afwezig zijn van chromatische aberratie en veel minder duur correctieglas in het objectiefontwerp. Tot zover het goede nieuws voor videofilmers en fotografen.

Een aantal beperkingen ondervangen
Al in de jaren tachtig van de vorige eeuw waren spiegelobjectieven voor fotografie, en in mindere mate bij filmen, in zwang. Een echt succes werd het echter nooit. Dat kwam door een aantal beperkingen. Als eerste heeft een spiegelobjectief een vast diafragma. Doorgaans f 5.6, f 8 of f 11. Je kunt de scherptediepte niet beĂŻnvloeden. Ook is de lichtsterkte daarmee relatief gering. De scherpstelling is handmatig en dikwijls nog niet zo eenvoudig. Het volgen van snel bewegende objecten bleek een crime te zijn.
Omdat er in de hoofdlens aan de voorzijde een vangspiegel zit wordt deze in de onscherpe achtergrond, de Bokeh, afgebeeld. Een ontstaan onscherpe vlekken/beeldjes die lijken op donuts. Een soort oliebolletjes met een gat in het midden. Ook binnendringend stof geeft dergelijke effecten. De een kan daarmee leven, de ander vindt het storend. Fotografen kunnen hierin nog Photoshoppen.
De techniek schrijdt natuurlijk voort en inmiddels zijn een aantal beperkingen al geheel of voor een behoorlijk deel ondervangen. Moderne foto- en videocamera’s draaien met hun hoge ISO-waarden (veel meer lichtsterk) hun hand niet om voor kleinere diafragma-openingen.
AF is niet mogelijk. Wel bieden diverse cameramodellen scherpstelhulpen in de vorm van elektronische indicatoren en loepen. Bijvoorbeeld Focus Peaking. Tracking bij beweging blijft een dingetje. Je zult dat zelf moeten doen en dat maakt het spiegelobjectief minder geschikt voor actieshots.
In het spiegelobjectief zelf zit geen optische beeldstabilisatie. Wel in de body van de systeemcamera of camcorder. Je kunt dan gewoon uit de hand fotograferen en videofilmen met een 400 mm! Wij probeerden deze Tokina-spiegel uit op een Fujifilm T4 en meerdere camera’s met EF-vatting. Een spiegelsysteem kan een wat minder contrastrijk beeld opleveren. Met een polarisatiefilter sla je hierbij twee vliegen in een klap: Het contrast plus kleurenweergave versterken en de lichthoeveelheid regelen. Bij deze Tokina gaat het om 67 mm filters.

Uitvoering en praktijk
Een spiegelobjectief gebruik je voor teleshots in het genre natuur en landschap maar ook wel creatieve effecten of astronomie en bij dit objectief macro 1:2.5 vergroting. Dit geldt zowel bij fotografie als (primelens) video.
Wat als eerste natuurlijk opvalt is een 400 mm F8 teleobjectief met de geringe afmetingen van 74 x 77 mm en een gewicht van 355 gram. Doe dat maar eens na met een glasobjectief. De meegeleverde fraai gezwarte metalen zonnekap is in verhouding relatief groot. Doch in de praktijk heb je deze afscherming minder vaak nodig omdat dit SZX door de interne constructie en multicoating goed bestand is tegen ongewenste reflecties.
De scherpstelringring is voldoende groot en heeft een goede grip. Voor de exacte scherpstelling gebruik je bij voorkeur een focuseerhulpmiddel. Bijvoorbeeld Focus Peaking, een prisma of loep. Bij ons werkte FP niveau 1 en kleur rood naar behoren. Let op in het gebied tussen bijna oneindig en oneindig want dat is even wennen.
De scherpte en contrast zijn behoorlijk goed voor een spiegelontwerp. Echter wel net iets minder dan een veel duurder glazen 400 mm objectief. Met behulp van een 67 mm circulair polarisatiefilter vallen het contrast, de scherpte-indruk en kleurweergave verder te verbeteren. In geval van video kan je bij de nabewerking (postproduction) de kleuren en contrast wat sterker aanzetten. Dankzij het spiegelontwerp is er geen chromatische aberratie. Bij ongunstig licht kan vignettering optreden. Voor optimale correctie gebruik je de (nog komende) lensprofielen van Adobe Lightroom of Photoshop.
De Bokeh met donuts valt in de praktijk behoorlijk mee en valt zelfs creatief of een beetje nostalgisch/retro in te zetten.
Met behulp van de interne beeldstabilisatie van de camerabody vallen ongewenste bewegingen goed te beheersen. Zelfs tot 1/30 seconde. Een statief valt echter altijd aan te bevelen. De 42 mm T-mount-adapter maakt dit spiegelobjectief geschikt voor een brede range systeem- en spiegelreflexcamera’s in de stand manual of diafragma-voorkeuze. De scherpstelling staat uiteraard ook op handmatig. In de gebruiksaanwijzing lees je hoe de desbetreffende camera in te stellen.
De Tokina-adapter bestaat uit de bajonet voor de camerabody en het daarin bevestigde koppelstuk met schroefdraadvatting voor het spiegelobjectief zelf. Er zijn drie stelschroefjes die je na de eerste bevestiging een beetje losdraait zodat je focusinstelmarkering kunt uitlijnen met de camerabody. Daarna weer goed vastdraaien! Let er verder op dat dit type objectiefvatting niet stof- en spatwaterdicht is!

Samenvattend
Een koopje voor een 400 mm objectief in deze kwaliteit en gebruiksgemak. Voor menigeen zullen de genoemde beperkingen niet zwaar wegen.

Prijzen & Info
Tokina SZX f8 400 mm teleobjectief met adapter € 265,-
TSE Imaging, www.tseportal.nl

Ulco Schuurmans

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Veelgestelde vragen (Deel 24)
Archief Digital Movie 137-2021