Trolleybus Museum: dagelijks personenvervoer onder stroom

Redactie How to Video opnames

Archief Digital Movie 131-2020
Bussen? Dubbeldekkers? Richard Helwig is er verzot op. Hij reisde dit keer met de videocamera af naar het Engelse Trolleybus Museum. Daar trof hij ze in alle varianten aan. Maar hoe leg je zo’n boeiend onderwerp op beeld vast?

Waar mijn fascinatie is ontstaan? Eigenlijk heb ik geen idee. Het is er gewoon! Vroegere bussen hebben veel nostalgie in zich, waar ik graag mijn hart bij ophaal. In een eerder artikel schreef ik al over mijn bevindingen in het London Bus Museum (deze ligt tussen Weybridge en Byfleet in Surrey, aan de Brooklands Road). En noemde ik het London Transport Museum. Deze bevindt zich in een voormalige remise aan de rand van Covent Garden en is bereikbaar via de Piccadilly Line van de Londense metro.

Hoeveel bussen passen er tegelijk in beeld? Een deel staat netjes naast elkaar opgesteld zodat er een duidelijk overzicht van te maken is. Hoe meer bussen erop staan, hoe kleiner de details. Dat lost zich op door het maken van een tweede opname. Die is wat meer gedetailleerd en laat een kleiner aantal zien. Overigens worden de bussen met behulp van een trekker naar een plek onder de stroomdraden getrokken zodat er een ritje mee gemaakt kan worden.

In bijna alle kleuren
Maar wat ik dit keer bij het dorp Sandtoft tegenkom, overtreft al mijn verwachtingen. Het Trolleybus Museum ligt in de buurt van Belton op het eiland Axholme in het graafschap Lincolnshire. Interessant om te weten is dat het museum een deel van het voormalige RAF Sandtoft beslaat, een operationeel vliegveld van bommenwerpers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanaf het vliegveld Leeds ben ik met de auto binnen een uur op de plaats van bestemming. Ik word nabij de ingang opgewacht door een suppoost die me naar een groot grasveld verwijst. Daar kan ik parkeren. Bij de ingang wordt mij een uitleg gegeven over hoe het museum precies in elkaar zit. Ik ben verbaasd over het groot aantal bussen dat hier is ondergebracht. Er staan meer dan zestig historische trolleybussen. En dubbeldekkers zijn niet alleen maar rood. Ze zijn er in bijna alle kleuren: blauw, geel, bruin, groen, wit… verzin het maar!

Eerst een rondje
Ik kan me voorstellen dat het de gemiddelde liefhebber zal duizelen bij zoveel moois. Waar moet je beginnen? Welke bus neem ik wel mee in de opnamen en welke niet? Hoe wissel ik de totaalopnamen het beste af met close-ups? Het is niet vreemd om eerst een rondje over het grote terrein te maken voordat er opnamen worden gemaakt. Toegegeven, ik heb daar vaak het geduld niet voor. En begin ik meteen na binnenkomst met het maken van opnamen. De meeste trolleybussen in dit museum zijn afkomstig uit dorpen en steden in Groot-Brittannië. Maar er zijn eveneens exemplaren uit Europa, Canada en Nieuw-Zeeland te bewonderen. En kom je andere historische voertuigen tegen, waaronder dieselbussen.

Niet de realiteit
In feite zou je kunnen zeggen dat ik een hele dag in dit museum aan het registreren ben. Ik leg gebeurtenissen vast die zich ook zonder de aanwezigheid van mijn camera zouden voltrekken. Een buschauffeur in een prachtig uniform (met pet!) laat de bus langs de stoeprand stoppen, passagiers in authentieke kleding stappen in en uit. Een verteller is bij dit soort beelden niet eens nodig. De kijker begrijpt meteen wat er gebeurt. Toch is dit niet de realiteit. Het is een reconstructie van de werkelijkheid. In het museum wordt de bezoeker teruggebracht naar vroeger. Die realiteit wordt door mij als maker beïnvloed. Ik kies voor de meest geschikte camerastandpunten en beelduitsnedes. Neem alleen de meest veelzeggende reclames op de zijkant van de bussen op, vraag soms een chauffeur even extra langzaam door het beeld te rijden en leg alleen die bussen vast die mijn interesse hebben.

De bestemmingen
Is de algemene stelregel niet dat je totaalopnamen regelmatig afwisselt met close-ups? Dat klopt, maar het redelijk snel achter elkaar monteren van alleen maar close-ups, maakt het er in bepaalde gevallen nog beter op. Als je alleen al kijkt naar de bestemmingen die voorop elke bus staan weergegeven, dan is dat een dankbaar onderwerp om er een flink aantal aan de kijker te laten zien. Cemetery Junction, High Street, Cleethorpes Isaacs Hill, Fast Moors Road, Fisherman’s Walk, Boscombe, Lansdowne, Bournemouth Square, Liverpool Road, Crossflatts… De kijker zal met al die namen denken: die bussen moeten toch enorme afstanden hebben afgelegd. Dag in, dag uit. Je zou hetzelfde kunnen doen met alle reclames die op de buitenkanten staan weergegeven (zoals deze: ‘The man who misses the evening post misses the bus!’).

Al die bestemmingen en al die reclames. Alleen van deze onderwerpen zou je al een film kunnen maken!

Ritme en timing
Het is mij duidelijk dat bij deze film veel beeldwisselingen nodig zijn. Storend zijn die bij de kijker allerminst. Sterker nog, het zal hem niet eens opvallen. Het tempo van de vertelling blijft hoog, mits vlot gemonteerd. Een totaalopname gebruik je om het geheel te situeren (bussen op een rijtje), met een medium totaal kom je dichter bij het onderwerp (een chauffeur, ongeveer van middel tot hoofd) en een close-up brengt details in beeld (een koplamp, een stuur). Een vaste regel wanneer voor een totaal, medium of close-up moet worden gekozen is er niet. Het hangt nauw samen met ritme en timing. Een voorbeeld. Een bus komt aanrijden bij een bushalte. Dat begint met een totaal, waarbij de bus redelijk in de verte te zien is. Ondertussen volgt een opname van het bordje ‘bus stop’ (close-up). Daarna is de bus al bijna bij de halte aangekomen (totaal). Een paar wachtende mensen worden in beeld genomen (medium), waarna de bus door het beeld heenrijdt (totaal), de voet van de chauffeur op het rempedaal getoond wordt (close-up) en de kijker de bus vanaf de buitenkant ziet stoppen (totaal). Gevolgd door het gezicht van de chauffeur die de passagiers een goedemorgen wenst (close-up). Iedereen stapt in (totaal).

Te langdradig
De tijdsbeleving van de kijker zal sterk afwijken van de realiteit. Zodra de bus zich vanuit de verte verplaatst naar de bushalte waar de camera staat opgesteld, is er grote kans dat de ergernis en verveling bij de kijker zal toeslaan als dit uit één stuk zou zijn opgenomen. Simpelweg omdat het te langdradig is. Een ritje van een paar minuten, lijkt bij de vertoning een eeuwigheid te duren. Daarom is het noodzakelijk dat een tijdverdichting wordt ingebouwd. Dit wordt gebruikt om een langdurige handeling versneld weer te geven. Een dergelijke sequentie hoeft op deze wijze nog geen halve minuut te duren!

Leerzame aspect
Het is noodzakelijk om (misschien in het begin van de film?) aan de kijker in het kort uit te leggen wat een trolleybus nu precies is. Een dergelijke bus wordt door elektromotoren aangedreven en wordt van spanning voorzien met behulp van een bovenleiding op straat en ‘trolley booms’ die op het dak zijn aangebracht. Een groot voordeel is het ontbreken van zware uitlaatgassen. Met al die bussen in zoveel soorten, kleuren en maten zal het voor de kijker nauwelijks mogelijk zijn al die informatie in korte tijd (de duur van de film) goed in zich op te nemen. Als hij eventjes niet oplet, zal een deel van de materie worden gemist. Het enige waarmee je dit zou kunnen voorkomen, is om herhalingen in te bouwen. Voordeel hiervan is dat het leerzame aspect meer wordt benaderd (in plaats van alleen maar wat bijzondere bussen te laten zien). Je zou de volgende twee vormen van herhalen in de film kunnen inbouwen: het opnieuw aanbieden van de informatie die je wilt vertellen met beelden en/of met behulp van een samenvatting.

Bussen die alleen maar staan opgesteld, zijn eenvoudig af te wisselen met rijdende exemplaren. Het maakt de opnamen er alleen maar levendiger op! En de luxe? Welnee, als chauffeur zat je niet bepaald comfortabel achter het stuur. De kijker wordt met een blik op de bestuurdersstoel geconfronteerd met de harde praktijk van dit beroep.

Letterlijk te herhalen
Het is niet zo dat wat je hebt laten zien aan beeld, niet nog een keer getoond mag worden. Hierbij ontstaat de vraag: wat bied ik wel en niet nogmaals aan de kijker aan? Het meest eenvoudige is om informatie letterlijk te herhalen. Een trolleybus rijdt voorbij, gevolgd door alleen de beelden van de bovenleiding. Dat is prima, maar de wat minder technisch aangelegde kijker zal er niets mee kunnen. Ja, de bus rijdt dankzij de stroomdraden. Maar hoe precies dat in zijn werk gaat, blijft een raadsel. Vervolgens rijdt de trolleybus opnieuw voorbij, dit keer in een slow-motion. In de montage zijn nu opvallende, knipperende pijlen in het beeld gecreëerd die wijzen naar de bovenleiding en de weg die de stroom aflegt om de bus te laten rijden. Bij het gebruik van dit soort grafische animaties is het doel om iets zo begrijpelijk mogelijk over te brengen. Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat de kijker eerst zal moeten wennen aan de manier waarop een en ander wordt vertoond. Kleuren, symbolen en bewegingen moeten op een logische wijze worden neergezet. Alleen dan kan de kijker uit de voeten met de onderliggende betekenis die de maker voor ogen heeft.

Duidelijke uitleg
Een en ander kan ook verbaal gebeuren. Denk aan technische details die niet voor iedereen even vanzelfsprekend zijn en dus als nieuw moeten worden opgevat. Als tekst of gesproken commentaar zou kunnen worden toegevoegd: ‘Er is sprake van het rijden op gelijkspanning. De rijdraad aan de rechterkant (de kant van het trottoir) is nul, de andere rijdraad is plus. De bus is geïsoleerd van het voedend net. Hoe dat precies in zijn werk gaat, vertelt deze vrijwilliger van dit museum…’ Zeg eens eerlijk, zou de kijker dat zonder zo’n duidelijke uitleg snappen?

In deze opname komt de dubbeldekker kolossaal op de kijker over. Hij rijdt als het ware het beeld in. Hierdoor ontstaat meteen een indruk van hoe groot een dergelijke bus in werkelijkheid is.

Beter laten onthouden
In de film kan ik kiezen voor het gebruik van een samenvatting. Het geeft een terugblik op een eerdere passage en fungeert als een afsluiting. Een aantal bussen komen op technisch gebied aan de orde. Welke motoren hebben ze, wanneer zijn ze gebouwd, uit welke fabriek zijn ze afkomstig? Vervolgens worden met behulp van samenvattingen de belangrijkste aspecten nog een keer genoemd. Er wordt hierbij slechts een overzicht gegeven en geen nieuwe informatie meer aan de orde gesteld. Er zijn twee vormen van samenvatten. Als eerste geldt de inhoudelijke samenvatting, dat is een korte terugblik waarin de behandelde informatie op een kernachtige wijze wordt weergegeven. Het doel is er maar één: de kijker beter laten onthouden van wat je precies wilt overbrengen. Een tweede mogelijkheid is de aspecifieke samenvatting. En die moet uitsluitend fungeren als afsluiting. Hierbij wordt het af te sluiten onderwerp genoemd, echter is dat zonder inhoudelijke bevindingen.

De (elektrische) lading
Aan het eind van de dag heb ik een passende titel voor de film bedacht. Geen ‘Trolleybus Museum’. Want het kan creatiever: ‘Dagelijks personenvervoer onder stroom’. Volgens mij dekt dat de (elektrische) lading! Het Trolleybus Museum is te vinden aan de Belton Road, Epworth, Doncaster DN8 5SX, Verenigd Koninkrijk.

Richard Helwig

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Yamaha AV-receivers en soundbars: draadloos ruimtelijk geluid naar de woonkamer
Yamaha AV-receivers en soundbars zijn het hart van het home-entertainmentsysteem. Soundbars zoals MusicCast BAR 40 ...