Videofilmen bij te veel licht

Redactie How to Video opnames

Video en film leven van het licht. Een gezonde dosis licht geeft dan ook prima scherpe en fraai gekleurde doortekende beelden bij zowel de camcorder als videofilmende digitale fotocamera. Er bestaat echter ook een te veel aan licht. Felle zon, strand of zee, het hooggebergte, tegenlicht uit een raam, een zonsondergang en grote heldere vlakken zoals sneeuw kunnen echter de gemaakte opnamen door overbelichting en hoge diafragmawaarden grondig bederven. Dit artikel laat zien welke voorzorgen er bij een te veel aan stralende lichtpracht nodig zijn.

Video is een lichtbehoeftig medium. Zonder voldoende licht treden fletse kleuren en beeldruis op. Bij elke camcorder worden daarom minimale hoeveelheden lux opgegeven waarbij dit toestel nog goed presteert. Bij videofilmende fotocamera’s is de minimaal benodigde hoeveelheid licht afhankelijk van de instelling zoals ISO, sluitertijd en diafragmaopening.
Een te veel aan licht lijkt in eerste instantie gunstig. Dan komen de kleuren er toch lekker fel uit? Daar zitten echter grenzen aan. De kleuren kunnen nu juist overstraald raken of onnatuurlijk gaan werken. Tevens wordt de diafragmaopening steeds kleiner waardoor de dieptescherpte ongewenst groot kan worden en er lensfouten kunnen optreden.TeveelLicht_25

De belichting bij te veel aan licht
Een juiste belichting van het videobeeld hangt zowel van externe (het omgevingslicht) als interne (vanuit de camera zelf) factoren af. Bij extern onderscheiden wij natuurlijk licht zoals zon en maan en (extra) kunstlicht zoals videolampen en straatverlichting. De videomaker heeft extern de meeste controle over aanvullend lamplicht.
Intern berust de belichting op de ingestelde lichtgevoeligheid, de gekozen diafragmawaarde, de sluitertijd en het toepassen van filters. Bij de meeste camcorders ligt de lichtgevoeligheid in ISO grotendeels vast. Er kan alleen aan de versterking (gain) gesleuteld worden. Bij de fotocamera kan de videofilmer of fotograaf uit een breed ISO-bereik kiezen. Ook de instellingen voor de sluitertijd zijn bij de camcorder een stuk beperkter dan de bij de videofilmende digitale fotocamera. In doorsnee 25 of 50 beelden per seconde en enkele opties voor slow motion.
Het diafragma biedt bij beide camera’s flinke mogelijkheden om de belichting te beïnvloeden. Hetzelfde geldt voor grijs-, polarisatie en graduated-filters.TeveelLicht_27
Hoe de hoeveelheid licht nu te reduceren? Afhankelijk van het type camera met bijbehorende instellingen de volgende mogelijkheden:
• Het diafragma verder dicht draaien, een hogere f-waarde kiezen. Elke stop meer halveert ruwweg de hoeveelheid binnenkomend licht.
• Een snellere sluitertijd kiezen. Dat verkort de belichtingsduur.
• Elke verdubbeling van de snelheid halveert de hoeveelheid licht.
• De ISO-waarde lager instellen. Tussen twee ISO-waarden zit ook weer een diafragmastop verschil.
• De elektronische beeldversterking terugdraaien.
• Een grijs (ND)-filter inzetten. Hoe hoger de ND-waarde des te minder licht de beeldsensor treft.
• Een aantal camera’s beschikt over correcties voor overbelichting zoals tegenlicht en spotlight. Dit in de vorm van een knop met daarachter een vast ingestelde of programmeerbare waarde.
In de praktijk gaat het meestal om een combinatie van instellingen om de hoeveelheid licht te kunnen beheersen. Dan nog even het dynamisch bereik. Dat is het gebied tussen de lichte en donkere partijen waarbij de details in de uitersten nog zichtbaar zijn. Het dynamisch bereik hangt van het type camera af en valt in een aantal gevallen te vergroten of te verkleinen.OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Filters
In camcorders voor gevorderden zijn veelal enkele grijsfilters opgenomen. Deze zijn via een schakelaar in de lichtweg te plaatsen. Heeft uw camera geen ingebouwd grijsfilter dan zijn deze als voorzetfilter met schroefdraad of bajonet los te koop. Het grijsfilter vermindert alleen de hoeveelheid doorvallend licht en heeft geen invloed op het kleurkarakter van het optisch systeem.
Het als voorzetoptiek te plaatsen circulaire polarisatiefilter heeft dat wel. Het filter vangt zowel licht weg als dat het de kleuren in de werkingsrichting meer verzadigd en luchten diep blauw maakt. Ook neemt dit filter reflecties in water, glas en metaal weg. Controleer vooraf de werking door aan het filter te draaien. Spreid duim en wijsvinger. Richt de duim naar de zon en de wijsvinger geeft aan waar het polarisatie-effect het sterkst is.
Een graduated filter is een soort verlopend grijsfilter. De lichtdempende werking neemt van boven naar onder af. Hiermee kunnen te lichte partijen in het beeld selectief afgedonkerd worden. Zij zijn zowel in neutraal grijs al een lichte kleurtint te verkrijgen.TeveelLicht_24
Let er verder bij het gebruik van externe filters op of deze tijdens het instellen van het objectief niet uit positie draaien doordat het voorste deel van deze lens meedraait tijdens het zoomen of scherpstellen.

Reflecties en zonnekap
Veel invallend licht kan reflecties in het objectief veroorzaken. Een goede coating van de afzonderlijke lenzen en zwarting van de objectieftubus gaat interne reflecties weliswaar tegen maar kan niet elke weerspiegeling en flare tegengaan. Reflecties maken lichtvlekken, een soort spookbeeldjes en de kleuren fletser.
Tegen ongewenste reflecties zijn er twee remedies:
1. Gebruik altijd een bijpassende zonnekap.
2. Film of fotografeer niet rechtstreeks in de lichtbron.TeveelLicht_23

Welke heldere momenten?
De doorsnee camcorder is optimaal ingesteld voor gemiddelde lichtomstandigheden. In het algemeen komt dat overeen met de situatie op een lichtbewolkte dag. Wordt de lucht blauwer en onbewolkter dan neemt de hoeveelheid licht al snel toe en gaat het diafragma verder sluiten. Een fotocamera verhoogt daarbij tevens de snelheid van de sluitertijd. Rond het middaguur zijn de omstandigheden qua hoeveelheid licht en een naar blauw neigende kleurweergave het meest ongunstig.
Aan strand of zee, bij grote wateroppervlaktes en heldere vlakken zoals zand, witte muren of metaal neemt de hoeveelheid licht ten gevolge van weerkaatsing toe. Dat vraagt al snel om een grijsfilter. In het hooggebergte wordt de lucht dunner en zijn er vaak ook reflecterende vlakken die allemaal meer licht geven en om een ND-filter roepen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ramen vormen een beruchte bron van te veel licht. Zeker als het onderwerp ook nog eens (deels) in de schaduw staat. Het resultaat is een licht vlak met donker silhouet. Voor dit probleem zijn er diverse oplossingen. Het raam uit het beeld laten is de beste van het rijtje. Je kunt verder nog een reflectieschermpje of lamp op de donkere partijen richten, een graduated filter inzetten, de tegenlichtcompensatie activeren of het raam deels afdonkeren.
Als laatste de zonsondergang. De zon geeft dan al snel te veel licht. Verhoog de belichting met de tegenlichtcompensatie of draai het diafragma 1,5 tot 2 stoppen verder open. Idem bij de zonsopgang.

Ulco Schuurmans

Archief: Video Emotion 99 (juni/juli 2012)

 

 

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Check Also
Zoner Photo Studio 15: gebruiksvriendelijke, snelle en veelzijdige fotobewerking
Er is meer aan digitale donkere kamers in de wereld dan alleen Photoshop, Aperture of ...