Wat is diëgetisch geluid? Verrassend en grappig

Redactie How to Tips & Trucs

Archief Digital Movie 137-2021
Dialogen, muziek en geluidseffecten zijn belangrijke ingrediënten in het geluid van een film. Je kunt er leuk mee spelen, zoals bij het gebruik van geluidseffecten gebeurt. Maar ook via ‘diëgetisch geluid’. Heb je daar ooit van gehoord?

Een sheriff in een prairie, ok. Maar een bigband in de prairie?

Als je de term ‘diëgetisch geluid’ (DG) opzoekt, kom je verschillende definities tegen. En ook de term ‘non-diëgetisch’ (NDG). Een paar voorbeelden:
“Diëgetisch geluid is geluid, waarvan de bron deel uitmaakt van het beeld.” En: “Non-diëgetisch geluid is geluid waarvan de bron niet zichtbaar is, maar dat wel behoort tot de narratieve tijd en ruimte.” Pffff… Is het duidelijk? Ik geef voor de zekerheid nog wat voorbeelden.

Wat is het?
Een diëgetisch geluid (DG) is een geluid (of muziek) dat bij de wereld in de film hoort. Eenvoudig gezegd (onthoud dit): als de hoofdpersonen het geluid kunnen horen, is het DG. Het is niet per se noodzakelijk dat het DG ook te zien/horen is. Een ambulance die op de achtergrond te horen is, is niet in beeld, maar het geluid is DG als het personage het hoort c.q. zou kunnen horen. Bijvoorbeeld een jongere met een koptelefoon op, hoort de radio van zijn broer niet. Toch is dat DG, want de broer kan het horen en de jongere zou het kunnen horen.
Maar ook de gedachten van een hoofdpersoon die via voice over worden uitgesproken, zijn DG. En denk aan het geluid van een lift, pianomuziek in een restaurant enz. Het is dan ‘logisch’ dat het non-diëgetische geluid (NDG) niet door de hoofdpersonen kan worden gehoord. Waar moet je dan aan denken? Heel simpel, bijvoorbeeld de filmmuziek of suspense-geluiden die de personages niet horen, maar de kijker wel.

Hitchcock weet met DG-vliegtuiggeluid extra spanning te creëren.

‘As time goes by’
In een beroemde scène in de al even beroemde film Casablanca, vraagt Ilsa (Ingrid Bergman) aan de pianist Sam (Dooley Wilson) of hij het lied ‘As Time Goes By’ wil spelen. Dat doet Sam. Het is een simpel voorbeeld van DG, diëgetische muziek: in het filmverhaal kunnen de personages de muziek horen.
Het lied speelt een belangrijke rol in deze film, omdat het niet alleen muziek is, maar tevens een relatie suggereert tussen Ilsa en Rick (Humphrey Bogart). Zo krijgt de DG-muziek een extra functie in de film.
Wie de film kent en dit leest, zal mij ook op de vingers willen tikken. Want Sam is wel de pianist die piano speelt in het filmverhaal, maar de acteur Dooly Wilson was een drummer en zanger, hij kon geen pianospelen. De pianomuziek werd later aan de film toegevoegd, maar is wel muziek die de personages zouden hebben gehoord als er een echte pianist had gezeten… Vraag: is het dan DG of NDG?

Beroemde film. De pianist kan niet pianospelen, maar dat is wel zo bedoeld: DG of NDG?

Voorbeeld Blazing Saddles
Een mooi voorbeeld van het grappige gebruik van DG en NDG zie je in de film Blazing Saddles. De maker speelt met de kijker. In de beginscènes ziet de kijker een sheriff op een paard en je hoort een bigband. Dit is een beeld dat je onmiddellijk ascocieert met het Wilde Westen en niet met een bigband. De kijker hoort muziek van Count Basie, maar goed, dat zegt nog niks.
De sheriff rijdt op zijn paard en nog altijd heeft de kijker niets in de gaten, totdat de sheriff plotseling bij een groot podium terecht komt, met daarop… de spelende bigband van Count Basie.
Het is een leuk effect, iets wat je absoluut niet verwacht. Twee werelden komen bij elkaar. Maar is het geluid van de muziek van de bigband DG of NDG?
Als alleen de sheriff in beeld is, weet de kijker niet dat er een podium met een bigband in de prairie is. Voor de kijker is de muziek die dan te horen is (dus) NDG. Maar de sheriff rijdt paard in die wereld. Als de sheriff al die tijd de bigband kan horen, is de muziek van de bigband voor de sheriff DG. Op het moment dat de sheriff bij het podium arriveert, ziet de kijker het podium en ziet dat het personage de muziek hoort. Op dat moment is de muziek voor iedereen DG!

Voorbeeld 16 blocks
In de film 16 blocks, met Bruce Willis, kun je in de beginscène eveneens op een speelse manier kennismaken met de begrippen DG en NDG.
Als de film met een soort van animatie start, hoor je als kijker een sirene van een politie-auto. In feite geeft de maker van de film daarmee aan dat de film zich afspeelt in de wereld van de politie en misdaad. Een filmmaker creëert altijd een ‘wereld’, waarin zich het verhaal afspeelt, muziek en geluiden helpen daarbij.
Is die sirene DG of NDG? Het antwoord is NDG, want er is nog geen personage in die beelden.
Dan komen de titels: die starten met leuke Zuid-Amerikaanse muziek. Vervolgens begint de film, terwijl die muziek doorloopt. Op dit moment is die muziek nog NDG. Het beeld is een deur, daarna een kat op een bank. De muziek loopt door en de rust wordt bruut door een inval door een grote politiemacht verstoord. We zien nu meer van de kamer.
Er ligt een lijk op de grond, op een tafeltje liggen restanten van drugsgebruik. De agenten praten kort met elkaar, de muziek is er nog altijd, tot het moment dat een van de agenten zegt: “Someone turn that thing off” en iemand de radio uitzet. Die speelde de muziek!

DG of NDG?
De verrassing is dat de kijker voortdurend denkt met NDG te maken te hebben, maar dat het uiteindelijk DG blijkt te zijn geweest. Op het moment dat de radio wordt uitgezet, weet je het. Een grappig en speels moment.
Hoewel… de oplettende lezer zal concluderen dat tijdens de eerste titels de muziek echt NDG was. Pas als de kat in beeld verschijnt, wordt het geluid DG, want de kat hoort het geluid (de radio). Daarna is het DG voor de agenten, die horen het ook. Maar dat weet de kijker niet. Die denkt nog altijd dat het NDG is, omdat het startte bij de titels. Tot de radio dus uitgaat. Dat is het moment.

Come Fly With Me
Muziek kan heel erg goed de gecreëerde wereld accentueren. Vaak gebeurt dat door op maat gemaakte muziek, maar soms gebruikt de filmmaker bestaande muziek. Dat laatste volgens mij vaak ook om de film extra interessant te maken voor de fans van de gebruikte muziek, als er sprake is van een beroemde zanger of rapper. (Bedenk hier zelf voorbeelden bij.)
In de film Catch me if you can is een scène waarin de hoofdpersoon uit een taxi stapt en met een groep stewardessen de terminal van een luchthaven inloopt. Het is een feestelijke scène, de man is in de hemel (richting ‘moon’), zeg maar. Op dat moment zet de regisseur de muziek Come Fly With Me in, gezongen door Frank Sinatra. Hij bedoelt het hier grappig, als ondersteuning. De muziek onderbouwt de scène als krachtig hulpmiddel en vertelt zelfs, vind ik, hoe de hoofdpersoon zich voelt.
De vraag is dan of de muziek DG of NDG is? Volgens de theorie is deze muziek NDG, omdat de personages de muziek niet kunnen horen. De muziek zou wel DG-muziek zijn geweest, als de muziek in de luchthavenhal zou worden afgespeeld. Maar misschien hoort de hoofdpersoon deze muziek wel in zijn hoofd: dan is het geluid DG! Een uitgesproken gedachte of in gedachten gehoorde muziek, behoort tot DG, omdat het door een personage wordt gehoord.

Hitchcock
Natuurlijk heeft de meester van de suspense het DG en het NDG subliem in zijn films gebruikt. Een klassiek voorbeeld is de film North by Northwest uit 1959. Ene Roger (Cary Grant) is op de vlucht. Hij wordt achtervolgd door… een vliegtuig! Het is een mooi voorbeeld van het gebruik van DG. De hoofdpersoon kan het geluid horen, maar Hitchcock brengt met het geluid extra spanning in de film (voor de kijker) door het geluid harder en zachter te laten worden. Hij zoomt als het ware in op het geluid als het vliegtuig overkomt. Heel spannend, met heel weinig muziek, terwijl in de films uit die tijd vaak de muziek enorm werd ingezet om spanning en snelheid uit te drukken.
Als je weer eens een film bekijkt, probeer dan het verschil tussen DG en NDG te ontdekken. Veel kijkplezier!

Pieter Reintjes (video-college.nl)

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Check Also
Videofilmen bij slecht weer: goed voor spectaculaire momenten maar ook slecht voor de camera?
Archief Digital Movie 137-2021 Stortbuien, stormen, sneeuw, hagel, stuivend zand, extreme koude, hittegolven en andere ...